کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس نگرانند که ازسرگیری جنگ میان ایران، آمریکا و اسرائیل، این بار به درگیری‌هایی گسترده‌تر و ویرانگرتر منجر شود. تداوم توان موشکی و پهپادی ایران، کمبود تجهیزات دفاع هوایی در کشورهای منطقه و آسیب‌های اقتصادی جنگ گذشته، مقام‌های عربی را به تشدید تلاش‌های دیپلماتیک برای جلوگیری از درگیری تازه واداشته است.
به گزارش بلومبرگ، «انور قرقاش»، مشاور دیپلماتیک رئیس امارات متحده عربی، روز یک‌شنبه در نشست گفت‌وگوی منامه در بحرین گفت کشورهای منطقه برای جلوگیری از این بحران تلاش دیپلماتیک گسترده‌ای کرده‌اند. او تأکید کرد: «ما آشکارا به دنبال راهی سیاسی برای خروج از این بحران هستیم.»
نگرانی از توان موشکی و پهپادی ایران
یکی از دلایل اصلی نگرانی کشورهای عربی این است که حملات آمریکا و اسرائیل نتوانسته توان موشکی ایران را به‌طور کامل از بین ببرد. مقام‌های غربی در ماه اکتبر به بلومبرگ گفته بودند تهران همچنان ظرفیت تولید موشک و پهپاد و بازسازی زرادخانه خود را دارد. به گفته یکی از این مقام‌ها، ایران ذخایر قابل‌توجهی از موشک‌های بالستیک و تسلیحات ضدکشتی در اختیار دارد. همچنین روسیه نیز برای این کشور موشک تأمین می‌کند.
بر اساس برآورد بلومبرگ اکونومیکس، ایران از آغاز جنگ در ۲۸ فوریه تا اوایل اکتبر بیش از چهار هزار پهپاد شاهد و دست‌کم دو هزار موشک بالستیک شلیک کرده است. ارزیابی‌های اطلاعاتی غرب در ماه جون نیز نشان می‌داد تهران حدود ۷۵ درصد مهمات پیش از جنگ خود را حفظ کرده است؛ هرچند میزان فعلی ذخایر تسلیحاتی ایران مشخص نیست.
«بدر عبدالعاطی»، وزیر امور خارجه مصر، در نشست منامه درباره احتمال ازسرگیری جنگ هشدار داد: «دور دوم خطرناک‌تر و ویرانگرتر خواهد بود و به هیچ نتیجه‌ای نخواهد رسید. ما باید از گذشته درس بگیریم.»
ارتش ایران نیز هشدار داده است که حمله مجدد آمریکا و اسرائیل می‌تواند دامنه درگیری‌ها را به مناطق جغرافیایی گسترده‌تری بکشاند.
کمبود موشک‌های رهگیر و هزینه بالای دفاع
کشورهای خلیج فارس علاوه بر نگرانی از توان تهاجمی ایران، با محدودیت در تجهیزات دفاعی خود مواجهند. گزارش مؤسسه بین‌المللی مطالعات استراتژیک نشان می‌دهد کشورهای حوزه خلیج فارس برای تکمیل ذخایر موشک‌های رهگیر پدافند هوایی با مشکل روبه‌رو هستند. زیرا بازار جهانی با کمبود این تجهیزات مواجه است و آمریکا و اسرائیل در اولویت تأمین قرار دارند.
جنگ گذشته همچنین هزینه بالای استفاده از موشک‌های پیشرفته برای مقابله با پهپادهای ارزان‌قیمت ایران را آشکار کرد. به همین دلیل، کشورهای منطقه بیشتر به استفاده از جنگنده‌ها، بالگردهای تهاجمی، توپ‌های ضدهوایی و سامانه‌های اخلال الکترونیکی روی آورده‌اند.
خسارت اقتصادی و نارضایتی از آمریکا
حملات موشکی و پهپادی ایران به امارات، عربستان سعودی و قطر در ماه‌های گذشته، علاوه بر اختلال در فعالیت‌های اقتصادی، چشم‌انداز رشد منطقه را تضعیف کرده است. صندوق بین‌المللی پول پیش‌بینی می‌کند کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، از جمله عراق، امسال در میان ضعیف‌ترین اقتصادهای جهان قرار بگیرند. بر اساس این پیش‌بینی، اقتصاد عربستان سعودی ۳.۳ درصد کوچک خواهد شد. تشدید حملات به کشتی‌ها در تنگه هرمز نیز می‌تواند انتقال انرژی را مختل و قیمت‌ها را دوباره افزایش دهد.
در همین حال، مقام‌های عربی از اینکه کشورهایشان در آغاز جنگ نقشی نداشته‌اند، اما هزینه‌های آن را تحمل می‌کنند، ابراز نارضایتی کرده‌اند. «جاسم البدیوی»، دبیرکل شورای همکاری خلیج فارس، در نشست منامه گفت: «کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس طرف این جنگ نبودند. حتی خواهان آن نیز نبودند.»
به نوشته بلومبرگ، مقام‌های منطقه در مواضع عمومی از آمریکا تمجید کرده‌اند. اما در گفت‌وگوهای خصوصی از نحوه مدیریت نظامی و دیپلماتیک جنگ از سوی واشینگتن ابراز نارضایتی کرده‌اند.
تلاش برای جلوگیری از شکست مذاکرات
مقام‌های ارشد عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان هفته گذشته به تهران سفر کردند و میانجیگران قطری نیز در تهران و دوحه با مقام‌های ایرانی گفت‌وگو کردند.
با این حال، اختلاف تهران و واشینگتن همچنان پابرجاست. ایران لغو محاصره دریایی آمریکا، کاهش تحریم‌ها و آزادسازی دارایی‌های مسدودشده خود را پیش‌شرط بازگشایی تنگه هرمز می‌داند، در حالی که واشینگتن خواهان امتیازهایی در پرونده هسته‌ای ایران است.
کشورهای عربی امیدوارند میانجیگری‌ها مانع ازسرگیری جنگ شود؛ جنگی که به گفته قرقاش، در صورت شکست تلاش‌ها برای نزدیک کردن مواضع دو طرف، ممکن است به بدترین سناریوی منطقه منجر شود.
منبع: زومون
