افزایش ظرفیت تولید نفت خام ایران به بیش از ۳.۷ میلیون بشکه در روز، هم‌زمان با گزارش‌هایی درباره‌ی توقف صادرات و کاهش شدید بارگیری محموله‌ها، پرسش‌هایی درباره‌ی سرنوشت نفت تولیدشده ایجاد کرده است. در حالی که وزارت نفت از سرمایه‌گذاری برای افزایش تولید خبر می‌دهد، داده‌های ردیابی نفتکش‌ها نشان می‌دهد محدودیت صادرات می‌تواند ذخیره‌سازی نفت روی آب را به راهکاری موقت و زمان‌دار تبدیل کند.
افزایش ظرفیت تولید نفت با سرمایه‌گذاری جدید در ایران
بر اساس آمار منتشرشده از سوی ایرنا، ظرفیت تولید روزانه‌ی نفت خام ایران از ۳ میلیون و ۴۳۰ هزار بشکه در شهریور ۱۴۰۳ به ۳ میلیون و ۷۱۵ هزار بشکه در مهر ۱۴۰۵ رسیده است؛ افزایشی معادل ۲۸۵ هزار بشکه یا حدود ۸.۳ درصد. تولید روزانه‌ی نفت در مهر ۱۴۰۵ نیز حدود ۵۵ هزار بشکه بیشتر از مدت مشابه سال قبل بوده است.
وزارت نفت برای تحقق این رشد، احیای چاه‌های کم‌بازده، توسعه‌ی میدان‌های مشترک و تقویت زیرساخت‌های فرآورش و انتقال را دنبال کرده است. طرح ضربتی افزایش روزانه‌ی ۲۵۰ هزار بشکه‌ای تولید با اعتباری معادل ۳ میلیارد دلار تعریف شده که تاکنون ۷۰ هزار بشکه از هدف آن محقق شده است. ۸۰ درصد منابع مالی طرح از صندوق توسعه ملی و ۲۰ درصد از منابع داخلی شرکت ملی نفت ایران تأمین می‌شود.
همچنین قراردادهای توسعه‌ی میدان‌های آزادگان، آذر، چنگوله و بندکرخه با سرمایه‌گذاری حدود ۱۳ میلیارد یورو نهایی شده‌اند.
توسعه‌ی زیرساخت‌ها در کنار محدودیت صادرات نفت
بر اساس گزارش ایرنا، قراردادهایی با بخش خصوصی برای ایجاد ظرفیت جدید فرآورش روزانه ۳۱۵ هزار بشکه نفت منعقد شده است. با اجرای قراردادهای تازه، مجموع ظرفیت پردازش نفت واگذارشده به بخش خصوصی به ۴۳۰ هزار بشکه در روز می‌رسد.
در بخش حفاری نیز ۱۲۹ دکل فعال هستند و قرارداد تأمین خدمات ۲۰ دکل جدید به ارزش حدود یک میلیارد دلار امضا شده است. این قرارداد حفاری ۲۷۰ حلقه چاه را پوشش می‌دهد.
با این حال، افزایش ظرفیت تولید الزاماً به معنای امکان فروش و انتقال نفت نیست. «تنکرترکرز»، مؤسسه ردیابی نفتکش‌ها، مدعی شده است صادرات نفت خام ایران که در فوریه ۲۰۲۶ اندکی کمتر از ۲ میلیون بشکه در روز بود، از اواسط جولای به صفر رسیده است.
بارگیری نفت در خلیج فارس کاهش یافت
روزنامه‌ی وال‌استریت‌ژورنال با استناد به داده‌های شرکت کپلر گزارش داده است که ایران در ماه آگوست روزانه حدود ۲۵۵ هزار بشکه نفت روی نفتکش‌های مستقر در خلیج فارس بارگیری کرده؛ رقمی که ۸۵ درصد کمتر از میانگین فوریه تا آوریل است. بر اساس این گزارش، محموله‌های جدید نیز پشت خط محاصره باقی مانده‌اند و به سمت خریداران حرکت نکرده‌اند.
نفتکش‌ها می‌توانند به‌عنوان مخازن شناور، نفت فروش‌نرفته را موقتاً نگهداری کنند. اما ظرفیت این شیوه محدود است و ادامه‌ی تولید بدون امکان صادرات متناسب، فشار بیشتری بر امکانات ذخیره‌سازی وارد می‌کند.
ذخایر شناور چه زمانی تمام می‌شوند؟
بخشی از درآمد نفتی ایران همچنان از محموله‌هایی تأمین می‌شود که پیش‌تر به خارج منتقل شده‌اند. وال‌استریت‌ژورنال گزارش داده است که در پی تفاهم ایران و آمریکا در اواسط ماه ژوئن و وقفه‌ای چند هفته‌ای در محاصره، تهران توانست حجم قابل‌توجهی نفت صادر کند و همچنان از درآمد حاصل از همان محموله‌ها بهره ببرد.
با این حال، کپلر برآورد کرده است که با ادامه‌ی تحویل روزانه حدود یک میلیون بشکه نفت، که بخش عمده‌ی آن به چین می‌رود، ذخایر نفت ایران روی آب ممکن است تا اواسط اکتبر به پایان برسد.
این وضعیت نشان می‌دهد افزایش تولید به‌تنهایی تضمین‌کننده‌ی رشد درآمدهای نفتی نیست. در صورت تداوم محدودیت صادرات، ظرفیت ذخیره‌سازی و امکان انتقال محموله‌ها به خریداران، بیش از توان تولید، تعیین‌کننده‌ی ادامه‌ی روند فعالیت صنعت نفت ایران خواهد بود.
منبع: زومان
