مسدود شدن بیش از ۳۰ درصد دامنه‌های پربازدید جهان برای کاربران ایرانی، ابعاد تازه‌ای از محدودیت‌های اینترنتی را آشکار کرده است. این وضعیت علاوه بر اختلال در دسترسی به وب‌سایت‌های بزرگ، می‌تواند باعث آسیب به کسب‌وکارهای کوچک و بزرگ اینترنتی در ایران شود.
مسدود شدن دامنه‌های بین‌المللی در ایران، لایه دیگری از آسیب‌پذیری کسب‌وکارهای ایرانی در فضای اینترنت را نشان می‌دهد؛ وضعیتی که در آن حتی حفظ نشانی اینترنتی یک مجموعه ممکن است به تصمیم شرکت‌های ثبت‌کننده خارجی و مقررات حاکم بر فعالیت آن‌ها وابسته باشد.
به گزارش رسانه هدهد کانادا از دویچه‌وله آلمان، اختلال در دسترسی به دامنه‌های بین‌المللی، نگرانی‌هایی درباره تداوم فعالیت وب‌سایت‌ها و ارائه خدمات آنلاین در ایران ایجاد کرده است.
کدام وب‌سایت‌های ایرانی با اختلال دامنه روبه‌رو شدند؟
در روزهای اخیر، دسترسی کاربران به دامنه اینترنتی شماری از وب‌سایت‌های ایرانی، از جمله ورزش سه، تترلند و ویرگول، با اختلال روبه‌رو شده است. این اتفاق دسترسی به برخی خدمات آنلاین را مختل کرده و نگرانی‌هایی درباره وابستگی وب‌سایت‌های ایرانی به زیرساخت‌های بین‌المللی اینترنت به وجود آورده است.
طبق گزارش‌ها، برخی از این وب‌سایت‌ها برای ادامه ارائه خدمات به کاربران، ناچار شده‌اند از نشانی‌های اینترنتی جایگزین استفاده کنند. این موضوع نشان می‌دهد مسدود شدن دامنه‌های بین‌المللی در ایران می‌تواند حتی فعالیت وب‌سایت‌های شناخته‌شده را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
ادعای آمریکا درباره محدودیت دامنه‌های اینترنتی کسب‌وکارهای ایرانی
هم‌زمان، خبرگزاری فارس از اقدامات جدید آمریکا علیه دامنه‌های اینترنتی کسب‌وکارهای ایرانی خبر داده است. این خبرگزاری مدعی شده که اقدامات یادشده دسترسی کاربران داخل ایران به برخی وب‌سایت‌ها را مختل کرده است.
فارس همچنین هشدار داده که وب‌سایت‌های پرکاربرد، بانک‌ها و شرکت‌های پتروشیمی ممکن است تحت تأثیر این وضعیت قرار بگیرند.
در فهرستی که این خبرگزاری منتشر کرده، نام سرویس‌هایی از جمله اینتل، کلود، اودمی، خان آکادمی، اوراکل، گیت‌لب، گوگل جمینای و چت‌جی‌پی‌تی دیده می‌شود. محدودیت دسترسی به ابزارهای مورد استفاده برنامه‌نویسان، دانشجویان، پژوهشگران و فعالان حوزه فناوری نیز از دیگر موارد مطرح‌شده در این گزارش است.
بیش از ۳۰ درصد دامنه‌های پربازدید جهان برای ایرانیان مسدود است
محدودیت دسترسی کاربران ایرانی به دامنه‌ها و سرویس‌های بین‌المللی، پیش از این نیز مطرح شده بود. بهزاد اکبری، معاون وزیر ارتباطات و مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت، ۹ شهریور ۱۴۰۵ در صفحه شخصی خود در شبکه ایکس اعلام کرد که بیش از ۳۰ درصد دامنه‌های پربازدید جهان برای کاربران داخل ایران مسدود است.
اکبری گفته بود شرکت ارتباطات زیرساخت به‌صورت شبانه‌روزی دسترسی کاربران ایرانی به حدود ۷۰۰ هزار دامنه پربازدید جهان را بررسی می‌کند. بر اساس توضیحات او، بیش از ۳۰ درصد این دامنه‌ها برای کاربران داخل کشور قابل دسترسی نیستند.
احتمال محدودیت دامنه‌های دات‌کام وب‌سایت‌های ایرانی
در کنار اختلال‌های اخیر، گزارش‌هایی درباره احتمال محدودیت دامنه‌های بین‌المللی برخی وب‌سایت‌های ایرانی با پسوند دات‌کام نیز منتشر شده است.
بر اساس این گزارش‌ها، یک افسر پنتاگون مسئولیت پیگیری پرونده ایران در مجموعه آیکان (ICANN)، نهاد هماهنگ‌کننده نظام جهانی نام دامنه‌ها، را بر عهده گرفته است. این موضوع احتمال اعمال محدودیت بر دامنه‌های بین‌المللی برخی وب‌سایت‌های ایرانی را مطرح کرده است.
در چنین شرایطی ممکن است یک وب‌سایت همچنان از خارج از ایران قابل دسترسی باشد، اما کاربران داخل کشور نتوانند آن را باز کنند. بنابراین، اختلال در دسترسی کاربران لزوماً به معنای از دست رفتن مالکیت دامنه نیست.
چرا شرکت ثبت‌کننده دامنه اهمیت دارد؟
محمدرضا رحمانی، مدیر سایت «نام»، در گفت‌وگو با رسانه زومیت درباره دامنه وب‌سایت ورزش سه گفته است که این دامنه نزد شرکت آمریکایی GoDaddy ثبت شده بود. به گفته او، تابعیت آمریکایی این شرکت می‌تواند بر نحوه ارائه خدمات به مشتریان ایرانی و رعایت مقررات تحریمی تأثیر بگذارد.
رحمانی به کسب‌وکارهای ایرانی توصیه کرده است علاوه بر دامنه اصلی خود، یک دامنه جایگزین با پسوند .ir نیز ثبت کنند. به این ترتیب، در صورت بروز محدودیت برای دامنه اصلی، امکان ادامه فعالیت از طریق نشانی دیگری وجود خواهد داشت.
البته استفاده از دامنه ملی به معنای مصونیت کامل از اختلال نیست. مشکلات زیرساختی، محدودیت‌های داخلی و قطعی اینترنت همچنان می‌توانند دسترسی کاربران به خدمات آنلاین را مختل کنند.
محدودیت یا تعلیق از سوی شرکت ثبت‌کننده دامنه ممکن است به از دست رفتن کنترل دامنه، تعلیق خدمات مرتبط با آن یا اختلال در دسترسی کاربران به وب‌سایت منجر شود. با این حال، چنین اقدامی لزوماً به معنای حذف یا از بین رفتن اطلاعات ذخیره‌شده نزد شرکت میزبان وب‌سایت نیست؛ مگر آنکه خدمات میزبانی نیز به‌طور جداگانه محدود یا متوقف شود.
آسیب به کسب‌وکارهای اینترنتی ایران؛ از برندهای بزرگ تا مشاغل کوچک
گزارش‌ها نشان می‌دهند محدودیت‌های اخیر ممکن است تنها وب‌سایت‌های شناخته‌شده و برندهای بزرگ را هدف قرار ندهد. کسب‌وکارهای کوچک‌تر نیز ممکن است با مشکلات مشابهی روبه‌رو شوند؛ هرچند اختلال در فعالیت آن‌ها به دلیل شمار کمتر کاربران و بازتاب رسانه‌ای محدودتر، کمتر دیده شود.
آسیب به کسب‌وکارهای اینترنتی ایران می‌تواند فراتر از قطع موقت دسترسی به یک وب‌سایت باشد. برای مجموعه‌هایی که بخش مهمی از فعالیت خود را از طریق اینترنت انجام می‌دهند، هرگونه اختلال در دامنه یا خدمات آنلاین می‌تواند ارتباط با مشتریان و روند ارائه خدمات را تحت تأثیر قرار دهد.
تغییر دامنه؛ چالشی فراتر از عوض کردن یک نشانی اینترنتی
برای کسب‌وکارهایی که سال‌ها با یک دامنه مشخص فعالیت کرده‌اند، تغییر نشانی اینترنتی پیامدهایی فراتر از جایگزین کردن یک آدرس دارد. دامنه بخشی از هویت دیجیتال یک کسب‌وکار است و کاربران، موتورهای جست‌وجو و وب‌سایت‌های دیگر از طریق آن به خدمات و محتوای مجموعه دسترسی پیدا می‌کنند.
از دست رفتن دسترسی به دامنه اصلی ممکن است ارتباط مستقیم کاربران با وب‌سایت را مختل کند. این اتفاق همچنین می‌تواند جایگاه سایت در نتایج موتورهای جست‌وجو را تحت تأثیر قرار دهد و صاحبان کسب‌وکار را به تغییر لینک‌ها، تنظیمات فنی و نشانی‌های ارتباطی وادار کند.
اگر امکان ایجاد تغییر مسیر از دامنه قبلی به دامنه جدید وجود نداشته باشد، بخشی از ترافیک و اعتبار دیجیتال وب‌سایت نیز ممکن است از دست برود. این مسئله برای کسب‌وکارهایی اهمیت بیشتری دارد که طی سال‌ها از طریق یک نشانی اینترنتی مشخص مشتری جذب کرده‌اند.
