در حالی که روابط دیپلماتیک کانادا و ایران از سال ۲۰۱۲ قطع شده و ساختمان سفارت ایران در اتاوا سال‌هاست خالی مانده، اظهارات تازه «مارک کارنی»، نخست‌وزیر کانادا، بار دیگر پرونده حساس بازگشایی سفارت‌ها میان تهران و اتاوا را به صدر خبرهای سیاسی کانادا آورد.
کارنی روز پنج‌شنبه در جمع خبرنگاران گفت کانادا در کشورهایی مانند ایران و ونزوئلا، به‌دلیل نداشتن حضور دیپلماتیک، در موقعیت ضعف قرار می‌گیرد. به‌ویژه زمانی که شهروندان کانادایی در بحران‌های امنیتی، جنگی یا انسانی نیاز به کمک فوری دارند.
جمله کلیدی او که به‌سرعت خبرساز شد این بود: «تعامل، تأیید نیست.» کارنی تأکید کرد داشتن سفارت یا خدمات کنسولی در یک کشور، به معنای حمایت سیاسی از سیاست‌های دولت آن کشور نیست.
این سخنان در ظاهر یک موضع‌گیری دیپلماتیک عمومی بود، اما در فضای حساس روابط دیپلماتیک کانادا و ایران، بلافاصله با واکنش و برداشت‌های مختلف همراه شد. برخی آن را نشانه‌ای از احتمال تغییر رویکرد دولت کانادا در قبال ایران دانستند. اما برخی دیگر آن را صرفاً تأکیدی بر نیاز عملی کانادا به حضور کنسولی برای حمایت از شهروندانش تفسیر کردند.
مارک کارنی درباره روابط دیپلماتیک کانادا و ایران چه گفت؟
نخست‌وزیر کانادا گفت کشورهایی وجود دارند که کانادا با دولت‌های آن‌ها «به‌شدت اختلاف نظر» دارد. اما نبود نمایندگی دیپلماتیک در آن کشورها باعث می‌شود اتاوا نتواند در زمان بحران، به‌سرعت و مستقیم از شهروندان خود حمایت کند.
او از ایران و ونزوئلا به‌عنوان دو نمونه نام برد. همچنین گفت نبود سفارت، کانادا را در کمک‌رسانی به شهروندان خود در این کشورها دچار مشکل می‌کند. کارنی همچنین اشاره کرد که کانادا در برخی موارد برای کمک به شهروندانش در ایران ناچار شده به متحدان یا حتی کشورهایی تکیه کند که لزوماً «متحد طبیعی» کانادا نیستند.
با این حال، او بلافاصله تلاش کرد پیام خود را محدود کند. مارک کارنی گفت هیچ تصمیم مشخصی درباره ازسرگیری روابط دیپلماتیک کانادا و ایران گرفته نشده است. به گفته کارنی، او در حال بیان یک اصل کلی درباره نقش سفارت‌ها و خدمات کنسولی بوده، نه اعلام آغاز روند بازگشایی سفارت کانادا در تهران.
قطع روابط دیپلماتیک؛ چه پیامدهایی برای ایرانیان کانادا داشت؟
موضوع ایران در سیاست داخلی کانادا فقط یک پرونده دیپلماتیک نیست؛ بلکه با امنیت ملی، حقوق بشر، جامعه ایرانی‌تبار کانادا و… فراملی گره خورده است.
کانادا در سال ۲۰۱۲، در دوره دولت محافظه‌کار «استفن هارپر»، سفارت خود را در تهران بست، دیپلمات‌های ایرانی را از کانادا اخراج کرد و روابط دیپلماتیک با ایران را تعلیق کرد. از آن زمان تاکنون، ایران سفارت فعال در اتاوا ندارد و کانادا نیز در تهران سفارت یا کنسولگری ندارد.
این وضعیت برای ایرانیان کانادا هم پیامدهای عملی داشته است. بسیاری از امور کنسولی مرتبط با ایران، از جمله مدارک هویتی، وکالت‌نامه‌ها، گذرنامه ایرانی یا برخی امور خانوادگی و حقوقی، از طریق مسیرهای غیرمستقیم و خارج از کانادا پیگیری می‌شود. از طرف دیگر، شهروندان کانادایی حاضر در ایران نیز در صورت بحران، به دلیل نبود سفارت کانادا در تهران، به کمک مستقیم و فوری دسترسی عادی ندارند.
پاسخ وزارت خارجه کانادا به احتمال بازگشایی سفارت در تهران
اهمیت ماجرا در اینجاست که سخنان کارنی درست در زمانی مطرح شد که وزارت خارجه کانادا اعلام کرده بود فعلاً بازگشایی سفارت در تهران در دستور کار نیست. بر اساس موضع اعلام‌شده از سوی وزارت خارجه کانادا، سیاست اتاوا در قبال تهران همچنان «تعامل کنترل‌شده» است. یعنی ارتباطات رسمی دو طرف محدود به موضوعاتی مانند امور کنسولی است.
بنابراین، تصویر فعلی چنین است: «نخست‌وزیر کانادا از نظر اصولی می‌گوید نبود سفارت در کشورهایی مثل ایران به ضرر توان کنسولی کاناداست. اما دولت کانادا هم‌زمان تأکید می‌کند که هنوز برنامه‌ای برای بازگشایی سفارت در تهران ندارد.»
آیا سفارت ایران در اتاوا دوباره باز می‌شود؟
در حال حاضر، پاسخ قطعی منفی است. هیچ تصمیم رسمی برای بازگشایی سفارت ایران در اتاوا یا سفارت کانادا در تهران اعلام نشده است.
آنچه رخ داده، بیشتر یک تغییر لحن یا باز شدن دوباره بحث در سطح سیاسی است. کارنی می‌گوید حضور دیپلماتیک لزوماً به معنای تأیید سیاسی نیست و می‌تواند ابزاری برای حفاظت از شهروندان باشد. اما وزارت خارجه کانادا می‌گوید سیاست فعلی تغییر نکرده و بازگشایی سفارت کانادا در تهران فعلاً در دستور کار نیست.
نتیجه‌گیری
سخنان مارک کارنی یک تصمیم دیپلماتیک نبود، اما یک پیام سیاسی مهم داشت: «دولت کانادا ممکن است در حال بازبینی نگاه سنتی خود به کشورهایی باشد که با آن‌ها اختلاف جدی دارد. اما شهروندان کانادایی در آن کشورها حضور دارند یا در بحران‌ها به حمایت نیاز پیدا می‌کنند.»
فعلاً ماجرا در یک جمله خلاصه می‌شود: کارنی می‌گوید «تعامل، تأیید نیست»، اما دولت فدرال هنوز نگفته که آماده از سرگیری روابط دیپلماتیک میان کانادا و ایران است.
