«فارن پالیسی» در تحلیلی درباره رویکرد پکن به جنگ خاورمیانه و پرونده ایران می‌نویسد چین نه‌تنها قصد مداخله نظامی برای حمایت از ایران را ندارد، بلکه انگیزه‌ای هم برای همراهی با فشارهای واشینگتن علیه ایران نمی‌بیند. زیرا حفظ نفوذ منطقه‌ای، کاهش حضور نظامی آمریکا و استفاده از ایران به‌عنوان اهرم چانه‌زنی با واشینگتن، همچنان در اولویت راهبردی پکن قرار دارد.
این نشریه آمریکایی معتقد است چین در شرایط کنونی با احتیاط میان منافع اقتصادی و اهداف ژئوپلیتیکی خود حرکت می‌کند. همچنین قصد ندارد دونالد ترامپ را از بحرانی که سیاست‌های دولت او در خاورمیانه ایجاد کرده است، نجات دهد.
میانجی‌گری ایران میان عربستان و حوثی‌ها؛ بخشی از راهبرد منطقه‌ای چین
فارن پالیسی با اشاره به بازتاب گسترده پیشنهاد عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، برای میانجی‌گری تهران میان عربستان سعودی و حوثی‌های یمن در رسانه‌های دولتی چین می‌نویسد این موضوع در ادامه تلاش‌های پکن برای نزدیک کردن ایران و کشورهای عربی منطقه مطرح شده است. به نوشته این نشریه، چین پیش‌تر نیز تهران را به ایفای نقش میانجی در تنش‌های میان عربستان و حوثی‌ها تشویق کرده بود.
بحث میانجی‌گری ایران میان عربستان و حوثی‌ها پس از حمله موشکی این گروه شبه نظامی به فرودگاه بین‌المللی ریاض و کشته شدن ۱۳ نفر مطرح شد. عراقچی در تماس تلفنی با همتای سعودی خود آمادگی ایران را برای میانجی‌گری اعلام کرده بود.
به نوشته این نشریه، گزارش‌های پیشین نیز حاکی از آن بود که چین در پشت پرده، تهران را به ایفای نقش میانجی میان عربستان سعودی و حوثی‌ها تشویق کرده است.
پکن از دیرباز خواهان کاهش حضور نظامی آمریکا در خاورمیانه و واگذاری مسئولیت امنیت منطقه به کشورهای منطقه بوده است. این رویکرد از دهه‌ها پیش در سیاست خارجی چین دیده می‌شود؛ به‌طوری‌که حتی در جریان جنگ ایران و عراق نیز مقام‌های چینی خواهان خروج نیروهای آمریکایی از خلیج فارس بودند.
این سیاست اکنون در قالب «ابتکار امنیت جهانی» چین دنبال می‌شود؛ طرحی که بر حل‌وفصل اختلافات از طریق مذاکره و همکاری منطقه‌ای و مخالفت با سلطه قدرت‌های فرامنطقه‌ای تأکید دارد.
چرا چین حاضر به اعزام ناو جنگی نیست؟
فارن پالیسی تأکید می‌کند که منافع اقتصادی گسترده چین در خاورمیانه به معنای تمایل این کشور به پذیرش مسئولیت نظامی تأمین امنیت منطقه نیست.
به نوشته این نشریه، درخواست دونالد ترامپ از پکن در ماه مارس برای اعزام ناوهای جنگی به خلیج فارس و حفاظت از خطوط کشتیرانی، نمونه‌ای از درک نادرست دولت آمریکا از منافع چین بود. پکن این درخواست را رد کرد.
چین حتی در دوران جنگ ایران و عراق نیز از اعزام ناوهای نظامی برای همراهی نفتکش‌ها خودداری کرده بود. هرچند به قطعنامه ۵۵۲ شورای امنیت سازمان ملل درباره حفاظت از کشتی‌های بی‌طرف رأی مثبت داد.
از نگاه پکن، حفظ روابط با تهران و پرهیز از درگیری مستقیم، در کنار بهره‌مندی از زیرساخت‌های امنیتی آمریکا در منطقه، منافعی دارد که با اهداف بلندمدت این کشور تعارضی پیدا نمی‌کند.
ایران همچنان اهرم فشار چین در برابر واشینگتن است
یکی دیگر از دلایل احتیاط پکن، نقش ایران در مناسبات راهبردی چین و آمریکا است. فارن پالیسی یادآوری می‌کند که چین در مقاطع مختلف از همکاری با تهران به‌عنوان ابزاری برای چانه‌زنی با واشینگتن استفاده کرده است.
پس از تحریم‌های تسلیحاتی غرب علیه چین در پی حوادث میدان «تیان‌آن‌من» در سال ۱۹۸۹، پکن همکاری‌های هسته‌ای خود با ایران را رسماً تأیید کرد. با این حال، در سال ۱۹۹۷ و هم‌زمان با تلاش چین برای پیوستن به سازمان تجارت جهانی، این همکاری را به‌عنوان نشانه‌ای از حسن نیت در برابر آمریکا به حالت تعلیق درآورد.
به ارزیابی این نشریه، انعطاف‌پذیری چین در قبال ایران همواره به میزان فشار و امتیازهایی که از واشینگتن دریافت می‌کند، وابسته بوده است. اما در شرایط فعلی، کاخ سفید نه ابزار کافی و نه اراده لازم را برای وادار کردن پکن به تغییر موضع در قبال تهران دارد.
از همین رو، چین دلیلی نمی‌بیند که ایران را برای پذیرش خواسته‌های آمریکا تحت فشار بگذارد. رسانه‌های دولتی این کشور نیز پس از فروکش کردن اخبار میانجی‌گری تهران، بر موضع ایران در مذاکرات و ثابت ماندن شروط این کشور برای بازگشایی تنگه هرمز تمرکز کردند.
وابستگی کمتر به نفت، قدرت مانور چین را افزایش می‌دهد
فارن پالیسی یکی دیگر از عوامل مؤثر بر رفتار پکن را تاب‌آوری اقتصادی و انرژی چین در برابر بحران‌های منطقه‌ای می‌داند.
بر اساس این تحلیل، چین طی سال‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ حدود ۲۲۵ میدان جدید نفت و گاز در داخل کشور توسعه داده است. همچنین سهم نفت در سبد مصرف انرژی چین حدود ۱۸ درصد است؛ در حالی که این رقم در آمریکا به ۳۸ درصد می‌رسد.
در مقابل، زغال‌سنگ با تأمین نزدیک به ۵۱ درصد انرژی مورد نیاز چین، نقش اصلی را در امنیت انرژی این کشور ایفا می‌کند. بیش از ۹۰ درصد زغال‌سنگ مصرفی چین نیز در داخل این کشور استخراج می‌شود.
افزون بر این، افزایش ذخایر راهبردی و توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر، وابستگی پکن به واردات انرژی را کاهش داده است.
این نشریه همچنین می‌نویسد افزایش قیمت جهانی نفت، با وجود پیامدهای اقتصادی احتمالی، ممکن است تا حدی به کاهش فشار تورم منفی در اقتصاد چین کمک کند؛ اقتصادی که پیش از آغاز جنگ با خطر کاهش قیمت‌ها روبه‌رو بود.
دو هدف چین از میانجی‌گری میان ایران و کشورهای عربی
به تحلیل فارن پالیسی، تلاش پکن برای میانجی‌گری میان ایران و کشورهای عربی منطقه دو هدف اصلی را دنبال می‌کند: نخست، فراهم کردن زمینه شکل‌گیری نظم امنیتی مستقل در خاورمیانه و کاهش وابستگی کشورهای منطقه به آمریکا. دوم، ترمیم روابط چین با پایتخت‌های عربی خلیج فارس که از همکاری‌های نظامی و فنی پکن با تهران رضایت نداشته‌اند.
با این حال، چین انتظار ندارد این روند به‌سرعت به نتیجه برسد یا کشورهای عربی به خریداران عمده تسلیحات چینی تبدیل شوند.
«نیو شینچون»، کارشناس چینی مسائل خاورمیانه، در همین زمینه می‌گوید کشورهای خلیج فارس روند تنوع‌بخشی به منابع تأمین تسلیحات خود را آغاز کرده‌اند، اما تاکنون سلاح‌های چینی سهمی در این سبد نداشته‌اند.
فارن پالیسی در پایان با اشاره به مذاکرات پیش‌روی ترامپ و «شی جین‌پینگ»، رئیس‌جمهوری چین، در ماه نوامبر هشدار می‌دهد که رئیس‌جمهوری آمریکا نباید روی کمک پکن برای خروج از بحران خاورمیانه حساب کند. به نوشته این نشریه، چین نه انگیزه‌ای برای نجات ترامپ دارد و نه حاضر است برای تحقق اهداف واشینگتن از منافع راهبردی خود در قبال ایران چشم‌پوشی کند.
منبع: زومون
