«عباس عراقچی» وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در حالی راهی آنکارا میشود که نگرانیها درباره حمله آمریکا به ایران و احتمال شعلهور شدن جنگ افزایش یافته است. این سفر با هدف جلوگیری از تشدید تنشها و یافتن راهی دیپلماتیک برای مهار بحران انجام میشود. همزمان دیپلماتهای ترک تلاش میکنند تهران را متقاعد کنند برای پرهیز از یک درگیری مخرب، امتیازاتی در پرونده هستهای ارائه دهد.
«رجب طیب اردوغان» نیز پیشنهاد برگزاری کنفرانسی ویدیویی میان «دونالد ترامپ» و مسعود پزشکیان را مطرح کرده است. ابتکاری پرریسک که میتواند برای ترامپ جذاب باشد، اما برای دیپلماتهای محتاط ایرانی چندان مطلوب به نظر نمیرسد. این در حالی است که طی یک دهه گذشته هیچ گفتوگوی رسمی مستقیمی میان تهران و واشنگتن انجام نشده است.
دیپلماسی فوری و سفر عراقچی
سفر عباس عراقچی در روز جمعه در حالی انجام شد که دیپلماسی فشردهای در سطح بینالمللی جریان دارد و تهدیدها از سوی دو طرف افزایش یافته است. به گزارش اکسیوس، مقامات ارشد دفاعی و اطلاعاتی اسرائیل و عربستان سعودی نیز این هفته برای گفتوگو درباره ایران در واشنگتن حضور داشتند.
«پیت هگست»، وزیر دفاع آمریکا، روز پنجشنبه در جلسه کابینه اعلام کرد که وزارت دفاع آماده اجرای هر دستور نظامی صادرشده از سوی ترامپ است. او گفت: «ایران همه گزینهها را برای رسیدن به توافق در اختیار دارد. نباید به دنبال دستیابی به توانمندیهای هستهای باشد. همچنین ما آمادهایم هر آنچه رئیسجمهور دستور دهد، اجرا کنیم.»
در همین حال، ترامپ هشدار داده که زمان برای شروع جنگ میان ایران و آمریکا در حال پایان است. همچنین تأکید کرده هرگونه اقدام نظامی علیه ایران میتواند خشن و بسیار گستردهتر از مداخله آمریکا در ونزوئلا باشد. با این حال، او پنجشنبه شب در مرکز کندی با لحنی ملایمتر سخن گفت و اعلام کرد که مایل است با ایران وارد گفتوگو شود.
توان بازدارندگی نظامی جمهوری اسلامی در برابر تهدیدات آمریکا
جمهوری اسلامی همچنان موضع سرسختانهای اتخاذ کرده است. طوری که سرلشکر امیر حاتمی، فرمانده ارتش جمهوری اسلامی، اعلام کرد که از زمان جنگ ۱۲ روزه در ماه ژوئن، ایران تاکتیکهای خود را بازنگری کرده و ۱۰۰۰ پهپاد زمینی و دریایی ساخته است. او تأکید کرد که پهپادها و زرادخانه موشکی بالستیک گسترده ایران میتوانند پاسخی کوبنده به هر حملهای باشند.
بزرگترین ضعف نظامی ایران در سامانههای پدافند هوایی آن نهفته است. «مارکو روبیو»، وزیر امور خارجه آمریکا، روز چهارشنبه اظهار داشت که حدود ۳۰ هزار پرسنل نظامی آمریکا «در بُرد انبوهی از هزاران پهپاد یکطرفه ایرانی و موشکهای بالستیک کوتاهبرد ایرانی» قرار دارند.
نقش محوری میانجیگری در آستانه جنگ ایران و آمریکا
یک مقام ارشد جمهوری اسلامی به رویترز گفت که تهران «در حال آماده شدن برای حمله آمریکا به ایران میباشد، در حالی که همزمان از کانالهای دیپلماتیک نیز بهره میبرد.» کرملین از هر دو طرف خواست تا بپذیرند که هنوز فرصت برای دیپلماسی باقی مانده است، اما به نظر میرسد ترکیه علم میانجیگری اصلی را بر دوش گرفته است. زیرا خاورمیانهای که روز به روز نگرانتر میشود، به درگیری قریبالوقوعی چشم دوخته است که میتواند به آسانی در سراسر منطقه شیوع یابد.
آیا ترامپ در آستانه حمله به ایران است؟
او ابتدا ادعا کرد که برای دفاع از معترضان به ایران حمله خواهد کرد. اما سپس تهدیدات خود را در این هفته به برنامه هستهای این کشور گره زد. رهبر آمریکا به نظر میرسد با اشاره به امکان حملات به سایتهای موشکی ایران و همچنین گروههایی نظیر سپاه پاسداران، قصد دارد فروپاشی رژیم یا حداقل استعفای رهبر جمهوری اسلامی را القا کند. ترامپ همچنین مدعی شده است که برنامه هستهای جمهوری اسلامی را طی جنگ ۱۲ روزه ژوئن نابود کرده است.
روبیو روز چهارشنبه در سخنرانی خود در کنگره در مورد احتمال تغییر دولت فعلی ایران محتاط بود. آقای روبیو در این رابطه افزود: «شما در مورد رژیمی صحبت میکنید که مدت طولانی در قدرت بوده است. بنابراین، اگر چنین احتمالی پیش بیاید، نیاز به تفکر بسیار دقیق و ریشهای خواهد داشت.»
اردوغان روز دوشنبه نیز در رابطه با حمله آمریکا به ایران با ترامپ گفتگو کرد که به عنوان تلاشی برای یافتن زمینه مشترک بین دو کشور پیش از هر ضربالاجل حملات توصیف شد. سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، اسماعیل بقایی، در پستی کوتاه در شبکههای اجتماعی اعلام کرد که عراقچی روز جمعه برای یک دیدار رسمی به ترکیه سفر خواهد کرد. او نوشت: «جمهوری اسلامی ایران مصمم است بر اساس سیاست حسن همجواری و منافع مشترک، روابط خود را با همسایگان به طور پیوسته تقویت نماید.»
مقامات دولت آمریکا اصرار دارند که جمهوری اسلامی خواستههای مشخص واشنگتن مبنی بر تحویل ذخایر اورانیوم غنیشده خود به طرف ثالث، پایان دادن به غنیسازی داخلی اورانیوم، محدود کردن برنامه موشکی و پایان دادن به حمایت از گروههای نیابتی را به طور کامل درک کرده است. هر چهار مورد از این مطالبات برای جمهوری اسلامی پذیرش دشواری خواهد داشت.
اجماع منطقهای علیه جنگ ایران و آمریکا و توصیه ترکیه
اکثر کشورهای خلیج فارس در تلاش برای محافظت از خود در برابر هرگونه تلافی احتمالی جمهوری اسلامی اعلام کردهاند که اجازه نخواهند داد از حریم هوایی یا قلمروشان برای حمله آمریکا به ایران استفاده شود. موضعی که نشاندهنده نگرانی منطقه از گسترش تنشها و احتمال شکلگیری جنگ ایران و آمریکا است.
«هاکان فیدان» وزیر امور خارجه ترکیه در گفتوگو با الجزیره تأکید کرد: «حمله به جمهوری اسلامی اشتباه است. شروع مجدد جنگ ایران و آمریکا اشتباه است. ایران آماده مذاکره در پرونده هستهای است.»
او در عین حال اذعان کرد که تهران بر سر میز مذاکره با چالشهای جدی روبهروست. همچنین در این رابطه گفت: «ممکن است برخی امتیازها برای آنها تحقیرآمیز به نظر برسد. درنتیجه توضیح آن نهتنها برای خودشان بلکه برای رهبری نیز بسیار دشوار باشد. اگر بتوانیم شرایط را قابلتحملتر کنیم، این روند کمککننده خواهد بود.»
فیدان همچنین تأکید کرد که جمهوری اسلامی باید چهرهای تازه به خاورمیانه ارائه دهد. همچنین او باید برای ایجاد اعتماد در منطقه تلاش کند. او افزود با مقامات ایرانی «بسیار صریح» صحبت کرده و به آنها گفته است که باید به نحوه برداشت کشورهای منطقه از سیاستهایشان توجه داشته باشند.
وزیر خارجه ترکیه روز پنجشنبه با سفیر آمریکا در آنکارا و نماینده ویژه واشنگتن در امور سوریه، «تام برک»، نیز دیدار و درباره تحولات اخیر رایزنی کرد.
منبع: دگاردین
