بنبست دیپلماتیک میان تهران و واشینگتن بار دیگر با رد صریح طرح پیشنهادی ایران توسط رئیسجمهوری آمریکا وارد مرحلهی حساس و پرریسکی شده است؛ طرحی که در صورت پذیرش، میتوانست تنها ظرف یک هفته به گرهگشایی از بحران تنگه هرمز بینجامد. در حالی که ایران تلاش دارد مذاکرات را بر محور بازگشایی این آبراه کلیدی و پایان محاصرهی دریایی متمرکز کند، کاخ سفید چشم به امتیازگیری هستهای دوخته است؛ تقابلی که به باور تحلیلگران، منطق بازی را به سمت تشدید تنش سوق میدهد.
رد طرح هفتروزهی ایران و ایستادگی بر مواضع
«دونالد ترامپ» با ناظر دانستن کشورش بر وضعیت منطقه اعلام کرد طرح پیشنهادی تهران را نپذیرفته است. او با ادعای اینکه ایران به دلیل فشارهای شدید تمایل به توافق دارد، توافق مدنظر تهران را غیرقابل قبول دانست، هرچند تاکید کرد اصل دستیابی به توافق را رد نمیکند. این موضعگیری که به تداوم بنبست سیاسی میان ایران و آمریکا دامن زد، پس از آن صورت گرفت که «عباس عراقچی»، وزیر امور خارجه، در گفتگوهای میانجیگران قطری با فرستادگان ویژه دونالد ترامپ («استیو ویتکاف» و «جرد کوشنر»)، طرحی ارائه داد که بر اساس آن در صورت تامین خواستههای تهران، تنگه هرمز ظرف هفت روز بازگشایی میشد. «مسعود پزشکیان» نیز در گفتگو با شبکهی الجزیره هدف ایران را صرفاً بازگشت به تفاهمنامهی قبلی و پایبندی به آن عنوان کرد.
با وجود رد اولیه پیشنهاد صلح جویانه توسط ترامپ، ایران همچنان منتظر پاسخ رسمی است. عباس عراقچی با اشاره به سخنان ضد و نقیض رئیسجمهوری ایالات متحده گفت: «اولین واکنش را از سوی آنها دیدیم، ولی هنوز از سوی میانجیها چیزی به ما منتقل نشده است. منتظریم مواضع قطعی از سوی واسطهها به ما منتقل شود و بر اساس آن تصمیم خواهیم گرفت.» وی تاکید کرد ایران از شروط خود کوتاه نخواهد آمد و تنها راهکار را مذاکره میداند.
شتابگیری دیپلماسی در دل بنبست سیاسی ایران و آمریکا
شکلگیری این دور از رایزنیهای فشرده که نتوانست گرهی از بنبست موجود میان ایران و دولت آمریکا باز کند، درست در روزهایی رخ داد که فضای مجمع عمومی سازمان ملل تحت تاثیر ادبیات تند طرفین بود. مسعود پزشکیان در نشست خبری پس از بازگشت از نیویورک اذعان کرد که سخنرانی ترامپ رویکرد او را تغییر داده و وی را به واکنش وا داشته است. رئیسجمهوری ایران در صحن سازمان ملل سخنان ترامپ را نشانهی «خوی قلدری و منطق زور» خواند و یادآور شد که ایران نه از جنگ میهراسد و نه از مذاکره میگریزد. با وجود این تقابل کلامی، کانالهای دیپلماتیک همچنان فعال ماندند و حتی یک مقام آمریکایی گفتگوهای میانجیگران در خصوص مسائل گوناگون از جمله موضوع هستهای را «مثبت و سازنده» توصیف کرد.
پیامدهای تعمیق این بنبست هستهای پیش روی ایران و آمریکا
تحلیلگران بینالمللی با بررسی پیامدهای رد این پیشنهاد حافظ صلح در منطقه توسط شخص ترامپ، تصمیم اخیر کاخ سفید را یک قمار سیاسی توصیف میکنند. «دنی سیترینوویچ»، پژوهشگر شورای آتلانتیک و مسئول پیشین بخش ایران در اطلاعات نظامی اسرائیل، معتقد است رئیسجمهوری ایالات متحده با این اقدام، خطر تشدید تنش را پذیرفته است. به باور وی، وقتی تهران احساس کند دیپلماسی دستاوردی ندارد، انگیزهی بیشتری برای اعمال فشار متقابل خواهد داشت تا هزینهی واشینگتن را بالا ببرد. سیترینوویچ تاکید میکند این تصور که ایران فشارها را بدون پاسخ تحمل کند یا اجازهی پیروزی یکجانبه به ترامپ بدهد، دور از واقعیت است.
از سوی دیگر، «رابرت مالی»، نمایندهی ویژهی پیشین آمریکا در امور ایران، معتقد است فشارهای اقتصادی حاصل از محاصره، جذابیت تفاهمنامهی ماه ژوئن را برای آمریکا کاهش داده و به ترامپ زمان داده است تا برای توافقی سختگیرانهتر صبر کند. مالی پیشبینی میکند ایران میان سه مسیر سخت روبروست: تحمل فشارهای شدید اقتصادی، واگذاری امتیاز در پروندهی هستهای، یا تصاعد بحران از طریق هدف قرار دادن زیرساختهای انرژی منطقه که این گزینه اخیر خطر واکنش شدید کشورهای همسایه را به همراه دارد.
منبع: یورونیوز
