تکرار تهدیدهای دونالد ترامپ مبنی بر «محو کامل ایران» و نابودی زیرساختهای حیاتی آن، در سایهی بیتفاوتی جوامع غربی و فرسایش حقوق بینالملل پس از جنگ غزه، در حال تبدیل شدن به یک «رویهی عادی» در ادبیات سیاسی جهان است. رویدادی که به باور کارشناسان، زمینه را برای پذیرش و مشروعیتبخشی به خشونتهای گسترده و جنایات جنگی در سطح بینالمللی هموار میکند.
تهدید ترامپ علیه ایران دیگر تیتر اول رسانهها نیست!
هفتهی گذشته، همزمان با درگیری آمریکا و ایران در اطراف تنگهی هرمز، دونالد ترامپ یکی از تهدیدهای معمول خود را بیان کرد. ترامپ در گفتگو با خبرنگار شبکهی فاکسنیوز گفت اگر ایران در واکنش به آخرین موج حملات هوایی آمریکا دست به اقدام متقابل بزند، این کشور «به طور کامل از روی نقشه محو خواهد شد.»
تهدید ترامپ علیه ایران، حتی در هفتهای که از نظر خبری نسبتاً آرام بود، بازتاب چندانی در رسانهها پیدا نکرد.
حمله آمریکا به زیرساختهای ایران؛ خط ونشان کشیدن در حد جنایت جنگی
ترامپ طی شش ماه گذشته و در جریان جنگ با ایران، آنقدر چنین هشدارهایی را تکرار کرده که دیگر تقریبا توجه کسی را جلب نمیکند. با این حال، نباید تهدید ترامپ علیه ایران را عادی تلقی کرد. تهدیدهایی که معمولا با خط و نشان کشیدن بر وارد کردن خسارات گسترده به زیرساختهای ایران، از جمله تخریب پلها و نیروگاهها، همراه است. چنین حملاتی بر اساس قوانین بینالمللی میتواند مصداق جنایت جنگی باشد.
تهدیدهای مکرر رئیسجمهوری آمریکا برای نابودی ایران معمولا از سوی رهبران دیگر کشورهای غربی و رسانهها به عنوان بخشی از لافزنیها و رفتار غیرقابل پیشبینی ترامپ نادیده گرفته میشود، اما این تهدیدها پیامدهای واقعی دارند. عادی جلوه دادن ادبیات ترامپ باعث میشود جامعهی آمریکا و کشورهای غربی نسبت به ایدهی خشونت گسترده، از جمله هدف قرار دادن غیرنظامیان و زیرساختهای غیرنظامی، بیحس و بیتفاوت میشوند.
تهدیدهای آخرالزمانی ترامپ علیه ایران
ترامپ چند هفته پس از آغاز جنگ، زمینه را برای مطرح کردن تهدیدهای آخرالزمانی علیه ایران فراهم کرد. زمانی که مشخص شد آمریکا به پیروزی سریع نظامی که او انتظار داشت دست نخواهد یافت. ترامپ در ۷ آوریل، زمانی که بین پذیرش آتشبس و دستور برای بمبارانهای شدیدتر تردید داشت، در پستی در شبکههای اجتماعی هشدار داد: «امشب یک تمدن به طور کامل از بین خواهد رفت و دیگر هرگز بازنخواهد گشت.»
در روزهای منتهی به این اظهارنظر، ترامپ مجموعهای از هشدارها را مطرح کرده بود مبنی بر اینکه اگر ایران تنگه هرمز را بازگشایی نکند، آمریکا زیرساختهای این کشور را نابود خواهد کرد. پیش از آنکه تهران در آغاز جنگ عملا این آبراه را مسدود کند، حدود یکپنجم عرضه جهانی نفت و گاز مایع از تنگه هرمز عبور میکرد.
ترامپ اول آوریل، در یک سخنرانی تلویزیونی از کاخ سفید، تهدید کرد ایران را «به عصر حجر بازخواهد گرداند، همان جایی که به آن تعلق دارد». او ۶ آوریل نیز مدعی شد ایران «ممکن است ظرف یک شب از بین برود» و گفت آمریکا طرحی برای ویرانی تمامی پلها و نیروگاههای این کشور دارد تا این زیرساختها «در آتش بسوزند، منفجر شوند و دیگر هرگز قابل استفاده نباشند». اظهاراتی که رسما نیت او برای ارتکاب جنایات جنگی را برملا میکرد.
ترامپ برای رهبران ایران تا ساعت ۸ شب به وقت شرق آمریکا در ۷ آوریل مهلت تعیین کرده بود تا خواستههایش را بپذیرند. با نزدیک شدن به پایان این مهلت، ترامپ پست جنجالی خود را در شبکهی تروث سوشال منتشر کرد و تهدید کرد تمدن ایران را از بین ببرد.
هشدار نابودی یک تمدن و خشم کوتاهمدت جهانی
این تهدید برای ارتکاب جنایتهای جنگی گسترده علیه کشوری با ۹۰ میلیون نفر جمعیت، خشم جهانی را برانگیخت. همچنین دبیرکل سازمان ملل متحد و پاپ نیز حمله آمریکا به زیرساختهای ایران را محکوم کردند. برخی کارشناسان حقوق بشر تاکید کردند که سخنان ترامپ میتواند مصداق تهدید به نسلکشی باشد. مفهومی که در کنوانسیون نسلکشی سازمان ملل به عنوان اقداماتی با «قصد نابودی کامل یا بخشی از یک گروه ملی، قومی، نژادی یا مذهبی» تعریف شده است.
کمی پیش از پایان مهلت تعیینشده از سوی ترامپ، نخستوزیر پاکستان اعلام کرد آمریکا و ایران با آتشبس فوری موافقت کردهاند. با این حال، ترامپ هرگز بابت اظهارات خود عذرخواهی نکرد و آنها را پس نگرفت. اصلا چرا باید با وجود خشم و اعتراض جهانی که سخنانش برای مدتی کوتاه برانگیخت، تحت فشار قرار بگیرد! در جهان امروز، تهدید به نسلکشی یا حتی ارتکاب آن ظاهرا پیامد چندانی به دنبال ندارد.
شکلگیری نظم جدید؛ جهان بیتفاوت در برابر نسلکشی
تهدید ترامپ علیه ایران تا حدی بازتاب نظم بینالمللی جدیدی است که طی سه سال گذشته شکل گرفته است؛ نظمی که در آن آمریکا میلیاردها دلار سلاح در اختیار اسرائیل قرار داده و در جریان جنگ این کشور در غزه از آن حمایت کرده است. جنگی که با اتهامهای گستردهی ارتکاب نسلکشی همراه بوده است. ترامپ در دوره دوم ریاستجمهوری خود رفتاری بیثباتتر و شبیه به یک حاکم مستبدِ سرمست از قدرت داشته است. اما او همچنین از نظم جهانی نوظهوری بهره برده است که در آن رهبران کشورهای غربی دههها هنجارهای بینالمللی و ظاهر پایبندی به حاکمیت قانون را تضعیف کردهاند.
همانگونه که در مورد غزه رخ داد، بیشتر قدرتها و رهبران غربی نسبت به مرگ و رنج فلسطینیها، ایرانیها، لبنانیها و دیگر مردم خاورمیانه بیحس شدهاند. تا زمانی که این بیتفاوتی و مصونیت از مجازات ادامه داشته باشد، تهدید رئیسجمهوری آمریکا به نابودی کامل جوامع و تمدنها، همانگونه که ترامپ دربارهی ایران مطرح کرده، به امری عادی تبدیل خواهد شد.
هموار شدن راه برای ترامپ با فرسایش حقوق بینالملل در دورهی بایدن
اگرچه میتوان ترامپ را رهبری غیرقابل پیشبینی یا حتی غیرمنطقی دانست که نهادها و هنجارهای جهانی را به سخره میگیرد و مظهر «تئوری مرد دیوانه» در سیاست خارجی آمریکاست، اما پیشینیان او مانند جو بایدن، راه را برای دوران فعلی معافیت از مجازات هموار کردند. بایدن به همراه دیگر رهبران غربی که پس از حملات اکتبر ۲۰۲۳ حمایت بیقیدوشرطی از اسرائیل داشتند، مدتها پیش از بازگشت ترامپ به قدرت در اوایل ۲۰۲۵، حقوق بینالملل را برای محافظت از اسرائیل تضعیف کردند.
دولت بایدن به مدت ۱۵ ماه، نهادهای بینالمللی از جمله دیوان بینالمللی دادگستری (ICJ) و دیوان کیفری بینالمللی (ICC) را تضعیف کرد تا به اسرائیل و نخستوزیر آن، بنیامین نتانیاهو، کمک کند از پیامدهای جنایات جنگی خود در غزه بگریزند. بیعملی و کارشکنی رهبران غربی در غزه، حقوق بینالملل را بیمعنا کرد و تنها مسالهی زمان بود تا ترامپ نیز ژستها و شعارهای قشنگ دربارهی حقوق بشر و حاکمیت قانون را کنار بگذارد. ترامپ ترجیح میدهد قدرت نظامی آمریکا و تواناییش در ایجاد ویرانیهای عظیم علیه دشمنانش را به رخ بکشد.
ضرورت بازخواست قدرتها در برابر تهدیدها
عادی شدن جنایتهای اسرائیل در غزه پیامدهایی فراتر از این منطقه داشته و به گسترش جنگ در خاورمیانه، از جمله درگیری میان ایران و آمریکا، کمک کرده است. این روند همچنین از شدت خشم و واکنش جهانی به تهدیدهای مکرر ترامپ برای نابودی ایران کاسته است؛ حتی در فاصلهای چندماهه. هشدار آخرالزمانی ترامپ در آوریل، زمانی که گفت «یک تمدن کامل از بین خواهد رفت»، با محکومیت گستردهی جهانی روبرو شد، اما اظهارات بعدی او تقریبا بدون واکنش باقی ماند.
ترامپ در جولای تهدید کرد که آمریکا در تلافی هر باری که ایران به شلیک به سوی کشتیها در تنگه هرمز دست بزند، یک پل یا نیروگاه ایران را بمباران خواهد کرد. این نوع تلافی علیه اهداف غیرنظامی جنایت جنگی محسوب میشود. اما ترامپ چنین تهدیدهایی را به بخشی معمولی و عادی از جنگ تبدیل کرده است. دستکم، مردم آمریکا و سایر نقاط جهان باید او را بابت این رفتارها بازخواست کنند.
منبع: دگاردین
