این پرسشی است که دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، ماههاست در جلسات خصوصی از تیم امنیت ملی خود میپرسد: «چرا مردم ایران رهبرانشان را سرنگون نمیکنند؟» او در ابتدای جنگ نسبتا به تغییر حکومت در ایران اطمینان داشت. چرا که «بنیامین نتانیاهو»، نخستوزیر اسرائیل، او را متقاعد کرده بود که با حملات گسترده، موج اعتراضی جدیدی در خیابانهای تهران شکل خواهد گرفت.
با این حال، به گفتهی افرادی که از این موضوع اطلاع دارند، برخی دیگر از مقامهای آمریکایی که ارزیابیهای اطلاعاتی مبنی بر بعید بودن چنین تحولی را بررسی کرده بودند، چندان مطمئن نبودند. این موضوع پیش از آغاز نخستین حملات به شدت محل اختلاف و بحث بود. با این حال، ترامپ در اواخر فوریه جنگ را با فراخوانی برای تغییر حکومت در ایران آغاز کرد.
او در ویدئویی که در شب آغاز جنگ خطاب به مردم ایران منتشر کرد، گفت: «این احتمالا تنها فرصت شما در چند نسل آینده خواهد بود.»
عقبنشینی موقت از ایدهی تغییر حکومت در ایران و تمرکز بر دیپلماسی
اما ایده تغییر حکومت در ایران خیلی زود کمرنگ شد و جای خود را به اولویت حیاتیتری داد: مذاکره با حکومت ایران برای بازگشایی تنگه هرمز. ترامپ تا ماه جون تاکید میکرد که «هرگز به تغییر رژیم» در ایران اهمیت نداده است. او مدعی بود با «افرادی بسیار منطقی» در حال مذاکره است. همچنین تلاشهای آمریکا برای برکناری دولتهای خارجی «هرگز جواب نمیدهد.»
با وجود این اظهارات، افراد مطلع میگویند ترامپ همچنان در فکر این بود که چرا فراخوانهایش برای سرنگونی حکومت در ایران با استقبال مردم مواجه نشده است.
اکنون، در شرایطی که تردد از تنگه هرمز همچنان پایینتر از سطح پیش از جنگ است و دیپلماسی با ایران به بنبست رسیده، ترامپ بار دیگر به همان ایدهای بازگشته که شش ماه پیش جنگ را با آن آغاز کرده بود. او روز سهشنبه در شبکههای اجتماعی پرسید: «مردم ایران چه زمانی قرار است قیام کنند و بجنگند؟»
تکرار الگویی آشنا در جنگی که ادامه دارد
بازگشت دوباره به موضع تغییر حکومت در ایران، آخرین صحنهی تکراری در جنگی است که به نظر میرسد در بازههای زمانی یکماهه، چرخههای مشابهی را طی میکند. آرامش نسبی یکماهه، این هفته و پس از سه روز حملات متقابل آمریکا و ایران شکسته شد. اتفاقی که کشورها را به همان زنجیرهی تلافیجویانهای بازگرداند که اوایل تابستان هفتهها ادامه داشت.
ترامپ که بارها تهدید به نابودی زیرساختهای غیرنظامی ایران کرده است، روز چهارشنبه گفت آماده است در صورت لزوم دستور موج بزرگتری از تخریب را صادر کند. او گفت: «دیشب حملهی بسیار سنگینی انجام شد. ما هر زمان که بخواهیم آمادهایم حملهی دیگر انجام دهیم.» با این حال، ترامپ همزمان گفت باور ندارد درگیریهای ازسرگرفتهشده برای مدت طولانی ادامه پیدا کند.
به گفته مقامها، پس از آنکه ترامپ ماه گذشته دستور توقف گفتوگوهای نمایندگانش با ایران را صادر کرد، تاکنون تلاش ملموسی برای بازگشت به مسیر دیپلماتیک دیده نمیشود. در مقابل، ترامپ میگوید از وضعیت فعلی درگیری رضایت دارد و برای دستیابی به یک راهحل پایدار و پایان دادن به جنگ، عجلهای ندارد.
او این هفته در شبکههای اجتماعی نوشت: «من از موقعیت فعلیمان راضی هستم. با تسلط تقریباً کامل بر تنگه هرمز و اقتصادی که [در ایران] کاملاً در حال فروپاشی است.»
سایهی انتخابات میاندورهای بر محاسبات واشینگتن
در آستانهی آغاز رایگیری برای تعیین توازن قدرت در کنگرهی آمریکا، بسیاری از اطرافیان ترامپ ترجیح میدهند این درگیری طی دو ماه آینده کاملا از محور فضای سیاسی خارج شود. ترامپ نقش انتخابات میاندورهای را در تصمیمگیریهای خود دربارهی ایران کماهمیت جلوه داده است. اما مشاوران ارشد او و متحدان جمهوریخواهش در کنگره همگی هشدار دادهاند که ازسرگیری درگیریها میتواند در روز انتخابات برای جمهوریخواهان دردسرساز شود.
ترامپ روز چهارشنبه دربارهی ایران گفت: «نمیدانم تا کی میتوانند این وضعیت را تحمل کنند. اما در هر صورت برای من اهمیتی ندارد. من تصمیمهایم را تحت تاثیر انتخابات نمیگیرم.»
تغییر راهبرد با هدف دامن زدن به نارضایتیهای داخلی
تمایل دولت آمریکا برای دور نگه داشتن جنگ از کانون توجه افکار عمومی، همزمان با تغییر رویکرد دولت ترامپ شکل گرفته است. این رویکرد بر تشدید فشار اقتصادی آمریکا بر ایران، از جمله تهدید به اعمال تحریم علیه بزرگترین شرکای تجاری ایران، متمرکز است. با این حال، وزارت خزانهداری آمریکا هنوز شدیدترین تحریمهایی را که پیشتر دربارهی آنها هشدار داده بود، اعمال نکرده است.
اما بخشی از محاسبات تیم ترامپ در تلاش برای قطع منابع مالی ایران و وخیمتر کردن شرایط اقتصادی کشور، ایجاد خشم و نارضایتی در میان ایرانیانی است که از حکومت سرخوردهاند. مقامهای آمریکایی در محافل خصوصی اذعان دارند که مردم عادی ایران بیشترین آسیب را از تحریمهای جدید متحمل خواهند شد.
تاثیر فشار اقتصادی در ایران همین حالا نیز محسوس است. تورم به شدت افزایش یافته و قیمت مواد غذایی هفته به هفته بالا میرود. ارزش ریال، پول ملی ایران، به شدت سقوط کرده است. مقامهای ارشد ایران نیز مشکلات اقتصادی گستردهی کشور را پذیرفتهاند.
به گزارش رسانههای دولتی، مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، پیش از اعلام اقدامات جدید وزارت خزانهداری آمریکا در هفتهی گذشته گفت: «ما بابت وجود این مشکلات عذرخواهی میکنیم. چرا که خود را در یک جنگ تمامعیار اقتصادی، نظامی و امنیتی میبینیم.»
تردید واشینگتن در امکان تغییر حکومت در ایران
با این حال، برخی از مقامات آمریکایی میگویند با وجود وخیمتر شدن وضعیت اقتصادی، گزارشهای اطلاعاتی کمی وجود دارد که نشان دهد احتمال حضور دوبارهی معترضان در خیابانها برای سرنگونی رهبرانشان افزایش یافته است.
ارزیابیهای اطلاعاتی آمریکا پیش از آغاز جنگ به این نتیجه رسیده بود که عملیات مشترک آمریکا و اسرائیل بعید است به تغییر حکومت در ایران منجر شود، و با گذشت چند ماه از درگیری، مقامات میگویند حکومت کنترل خود را بر قدرت از دست نداده است.
تهران از اهداف واشینگتن در تشدید فشار اقتصادی آگاه است
تحلیلگران میگویند رهبران ایرانی به خوبی از اهداف ترامپ در تشدید فشار اقتصادی آمریکا بر ایران آگاه هستند. حمیدرضا عزیزی، تحلیلگر ارشد مسائل ایران در گروه بینالمللی بحران، گفت: «رهبری ایران این کارزار فشار اقتصادی را جدا از سایر مسائل نمیبیند. بلکه آن را بخشی از یک کارزار گستردهتر از سوی ایالات متحده میداند. کارزاری که در مقطعی مولفهای از ناآرامی داخلی نیز خواهد داشت.»
وقتی این هفته از ترامپ پرسیده شد که آیا آمریکا، شاید از طریق سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا)، مخالفان ایرانی را که به دنبال سرنگونی حکومت هستند مسلح خواهد کرد، او پاسخ روشنی نداد. او روز چهارشنبه در دفتر بیضی شکل کاخ سفید گفت: «خیلی دوست دارم این را به شما بگویم، اما بیان آن درست نیست.»
ترامپ حتی پس از طرح این پرسش که چرا ایرانیها قیام نمیکنند، اذعان کرد که پاسخ سوال خودش را میداند. او گفت: «من شرایط دشوار آنها را درک میکنم. آنها در حال حاضر هدف تیراندازی مستقیم قرار میگیرند.»
منبع: سیانان
