آیا تلاش «دونالد ترامپ» برای مهار برنامهی هستهای ایران نیز به سرنوشت تلاش ناموفق او برای خلع سلاح هستهای کره شمالی دچار خواهد شد؟ این پرسش در حالی مطرح شده که رئیسجمهوری آمریکا، پس از ناکامی در پیشبرد اهدافش در قبال ایران، بار دیگر به «کیم جونگاون»، رهبر کره شمالی، روی آورده است. رهبری که ترامپ هفت سال پیش با سه دیدار مستقیم نتوانست او را به کنار گذاشتن برنامهی هستهایش متقاعد کند.
رویای خلع سلاح هستهای کره شمالی؛ روایتی از یک ناکامی هفتساله
آخرین باری که ترامپ وعده داد برنامه سلاحهای هستهای یک کشور را متوقف کند، سه دیدار رودررو با کیم جونگاون داشت. همچنین از ایجاد «یک رابطهی عالی» بین خودشان سخن گفت و در نهایت دست خالی از مذاکرات خارج شد.
این اتفاقات در دورهی نخست ریاستجمهوری ترامپ رخ داد. آن تلاش دیپلماتیک نه تنها شکست خورد، بلکه کیم بلافاصله به برنامهی هستهای خود شتاب داد. تا جایی که طبق برخی برآوردها، کره شمالی امروزه حدود ۶۰ سلاح هستهای و موشکهایی با قابلیت رسیدن به خاک آمریکا در اختیار دارد. یعنی دقیقا همان توانمندیهایی که ترامپ قول برچیدنشان را داده بود.
سایهافکنی بنبست ایران بر سیاست خارجی آمریکا
اکنون ماههاست که کارشناسان منع گسترش تسلیحات هستهای این سوال را مطرح میکنند که آیا ممکن است تلاشهای ترامپ برای مهار برنامهی هستهای ایران نیز به سرنوشت مشابهی دچار شود؟ به ویژه حالا که به نظر میرسد تمرکز او بیشتر بر بازگشایی تنگهی هرمز معطوف شده تا ذخایر اورانیوم ایران که پس از بمباران جون ۲۰۲۵ توسط آمریکا زیر آوار مانده است.
ترامپ که در پروندهی ایران با بنبست مواجه شده، بار دیگر بیش از پیش توجه خود را معطوف سلاح هستهای کره شمالی کرده است. هرچند تحلیلگران امید چندانی به برچیدن سریع آرایش هستهای روبهرشد این کشور ندارند.
کاهش رزمایش با سئول؛ چراغ سبز ترامپ به کیم
مواضع یکشنبهشب ترامپ در شبکهی اجتماعی خود که در آن به تمجید از کیم پرداخت و علنا به «پیت هگزت»، وزیر دفاع دستور داد تا نقش آمریکا را در رزمایش سالانه با کره جنوبی کاهش دهد، نشانهای از تمایل او برای ازسرگیری مذاکرات تلقی میشود. با این حال، تا روز بعد مشخص نبود که پنتاگون چگونه قرار است حضور خود را در این رزمایش ۱۱ روزه کاهش دهد و بیانیهی کوتاه دفتر رسانهای پنتاگون در بعدازظهر دوشنبه نیز ابهامات را برطرف نکرد.
در این بیانیه آمده بود: «وزارت جنگ فعالانه در حال اجرای دستور فرمانده کل قواست.» دولت ترامپ از عبارت «وزارت جنگ» برای اشاره به وزارت دفاع استفاده میکند.
«رابرت لیتواک»، پژوهشگر دانشگاه جورج واشینگتن که دربارهی برنامهها و سلاح هستهای کره شمالی و ایران نوشته است، تفاوت رویکرد ترامپ در قبال این دو کشور را «داستانی باورنکردنی از دو کشور سرکش» توصیف کرد. او گفت: «ما با ایران، کشوری در آستانهی هستهای شدن، در جنگ هستیم. اما در مورد کره شمالی، در حال مماشات با دیکتاتوری هستیم که میتواند با سلاحهای هستهای خاک آمریکا را هدف قرار دهد.»
تنبیه متحد دیرینه به خاطر خلیج فارس
واکنش تند ترامپ همچنین با هدف مجازات کره جنوبی به دلیل خودداری از پیوستن به جنگ علیه ایران صورت گرفت. موضوعی که خشم شدید ترامپ را برانگیخته است. او این مساله را در همان پست شبکه اجتماعی مطرح کرد و روز دوشنبه نیز در دفتر بیضیشکل برای خبرنگاران تکرار نمود.
رئیسجمهور آمریکا همچنین از کندی سئول در تحقق سرمایهگذاری ۳۵۰ میلیارد دلاری مورد انتظار کاخ سفید (از جمله در صنایع کشتیسازی) عصبانی است. ترامپ اکتبر سال گذشته از کره جنوبی بازدید و از سرمایهگذاریهای آتی این کشور در آمریکا، از جمله طرح چند میلیارد دلاری توسعه کارخانه تراشهسازی سامسونگ در تگزاس استقبال کرده بود.
«اسکات اسنایدر»، رئیس و مدیرعامل موسسه اقتصادی کره در آمریکا میگوید: «ترامپ دوباره به شکایت قدیمی خود دربارهی استفادهی مجانی کره جنوبی از حضور نظامی آمریکا در شبهجزیره کره روی آورده است. همچنین از روابط امنیتی به عنوان اهرمی برای فشار بیشتر بر دولت کره جنوبی استفاده میکند.»
در پسزمینهی این تنشها، ناتوانی ترامپ در خارج کردن آمریکا از جنگ با ایران قرار دارد. او طی ماههای اخیر بارها از تمایل خود برای عبور از این درگیری و بازگشت به تعامل با کیم جونگاون سخن گفته است. رهبری که در نخستین دورهی ریاستجمهوری ترامپ با برگزاری نشستهای سران، تمایل او به گفتگوهای مستقیم میان رهبران را پذیرفت.
دیپلماسی توئیتری ترامپ؛ چراغ سبز کاخ سفید با عکسهای قدیمی
«لی جائه میونگ»، رئیسجمهور کره جنوبی در ماه جون اشاره کرد که به نظر میرسد ترامپ خواهان ازسرگیری گفتگوها با کیم است. ترامپ نیز در ماههای اخیر دستکم دو بار تصاویری از خود در کنار رهبر کره شمالی منتشر کرده است. ترامپ در کنار عکسی که روز شنبه از دیدار سال ۲۰۱۹ خود با کیم در مرز دو کره منتشر کرد، نوشت: «من و کیم جونگ اون رابطه فوقالعادهای داریم!»
او روز دوشنبه پست صمیمانه دیگری منتشر کرد. میمی که کیم را در حال مکالمه تلفنی نشان میداد و افسران نظامی پشت سرش ایستاده بودند. در زیرنویس آن آمده بود: «هی دونالد، ما که مشکلی با هم نداریم … درسته؟»
سه دهه تلاش برای مهار برنامه هستهای کره شمالی
برنامهی هستهای کره شمالی از اواخر دههی ۱۹۸۰، یعنی سالها پیش از آنکه برنامهی هستهای ایران به موضوعی جدی تبدیل شود، یکی از نگرانیهای عمدهی جامعهی بینالمللی بوده است. در سال ۱۹۹۴ و در جریان بحرانی که با اخراج بازرسان بینالمللی توسط کره شمالی ایجاد شد، دولت «بیل کلینتون» حملهی نظامی به تاسیسات «یونگبیون» را بررسی کرد، اما در نهایت عقبنشینی کرد. در همان سال، «جیمی کارتر»، رئیسجمهور سابق، با «کیم ایل سونگ» (پدربزرگ رهبر فعلی) به توافقی دست یافت تا برنامهی هستهای در ازای کمک به ساخت راکتورهای غیرنظامی متوقف شود.
آن توافق از هم پاشید. همچنین تلاشهای بعدی نیز برای مهار برنامه هستهای کره شمالی ناکام ماند. در سال ۲۰۰۶، کره شمالی نخستین آزمایش هستهای خود را انجام داد. پس از آن پنج آزمایش دیگر نیز ثبت شد که آخرین آنها در سال ۲۰۱۷ بود.
سال بعد، ترامپ که کیم را «مرد موشکی کوچک» نامیده بود، در سنگاپور با او دیدار کرد. ترامپ پس از این دیدار به خبرنگار نیویورک تایمز گفت که انتظار دارد کره شمالی به سرعت برنامه هستهای خود را برچیند: «این روند بسیار سریع پیش خواهد رفت. واقعاً باور دارم که سریع خواهد بود. البته شک نیست که آنها آرایش نظامی بسیار قابل توجهی دارند.»
پیونگیانگ در موضع قدرت؛ تغییر اهداف کره شمالی
اما در حالی که ترامپ از آن دیدارها به نیکی یاد میکند (او در دورهی اول، نامههای کیم را بیرون میآورد و بخشهایی از آن را برای مهمانان دفتر بیضیشکل میخواند)، آن رویدادها در تاریخ به عنوان یک شکست دیپلماتیک ثبت شد. دومین اجلاس در ویتنام با فروپاشی مذاکرات به پایان رسید. «جان بولتون»، مشاور وقت امنیت ملی ترامپ بعدها گفت که ترامپ بدون آمادگی کافی وارد این مذاکرات شده بود و زمانی که کیم از برچیدن تاسیسات خارج از مرکز اصلی غنیسازی و بازفرآوری یونگبیون امتناع کرد، تلاشها به بنبست رسید.
برخی نگرانند که همان سناریو دوباره تکرار شود. «جوئل ویت»، دیپلمات سابق وزارت خارجه که در گفتگوهای اولیه با کره شمالی حضور داشته، میگوید: «یک نشست دیگر میان ترامپ و کیم، که به نظر میرسد رئیسجمهور به دنبال آن است، میتواند یک فاجعه باشد. ترامپ متوجه نیست که کیم جونگ اونِ امروز، علاقهای به روابط بهتر با آمریکا ندارد. او مصمم است سلاح هستهای کره شمالی را حفظ کند. همچنین برای حمایت از متحد روسی خود به اوکراین نیرو بفرستد و کره جنوبی را تهدید کند.»
روز دوشنبه، منتقدان سیاست خارجی ترامپ از او به دلیل تضعیف یک ائتلاف کلیدی انتقاد کردند. سناتور «جک رید»، عضو ارشد دموکرات در کمیته نیروهای مسلح سنا گفت که ترامپ یک «تصمیم احمقانه و نسنجیدهی دیگر» گرفته است. همچنین کره جنوبی را «بدون هیچ دلیلی جز غرور ترامپ» مجازات میکند.
یک بام و دو هوای ترامپ در قبال قدرتهای هستهای
«ویکتور چا»، استاد دانشگاه «جورجتاون» که در دولت جورج دابلیو بوش در زمینهی سیاستهای آسیا کار میکرد، رفتار ترامپ در شبکههای اجتماعی را تا حدی ناشی از ناکامی و سرخوردگی او در قبال ایران دانست. او اشاره کرد که تلاش ترامپ برای جلب نظر کیم در شرایطی صورت گرفته که رئیسجمهوری آمریکا همچنان تلاش میکند موضع سختگیرانهی خود در برابر تهران را حفظ کند. تناقضی آشکار در رویکرد ترامپ نسبت به شاید دو مورد از پیچیدهترین چالشهای جهان در زمینهی گسترش تسلیحات هستهای.
چا گفت: «او در دو جهت کاملا متضاد حرکت میکند. از یک سو به سمت مذاکرهی عملگرایانه با یک کره شمالی هستهای میرود و از سوی دیگر، در قبال ایران موضعی مطلقگرا اتخاذ کرده است.»
ترامپ روز دوشنبه در دفتر بیضیشکل از رویکرد خود در قبال کره شمالی دفاع کرد. وقتی خبرنگاری از او پرسید که آیا منافع دشمنان آمریکا را بر متحدانش ترجیح میدهد، پاسخ داد: «من فضای بسیار امنتری ایجاد میکنم. کیم جونگ اون همیشه با احترام زیادی با من رفتار کرده است. من او را درک میکنم و او هم مرا درک میکند.»
با این حال، به گفتهی تحلیلگران، کیم نیز جنگ ترامپ علیه ایران را به دقت زیر نظر دارد. ویکتور چا معتقد است این جنگ به کره شمالی نشان داده که «راهکار آنها برای جلوگیری از حملهی نظامی، یعنی دستیابی به سلاح هستهای، درست بوده است.»
منبع: نیویورکتایمز
