وقتی «ماریا» از ارتش روسیه مطلع شد که پدر ۵۹ ساله‌اش در خطوط مقدم جنگ اوکراین هدف گلوله قرار گرفته و سپس بر اثر جراحات جان باخته است، از شدت اندوه بهت‌زده شد؛ اما شوک دیگری هم در انتظارش بود. او نه‌تنها نمی‌دانست پدرش، «یوری»، به ارتش پیوسته است، بلکه به او گفته شد پدرش تنها دو روز پیش از اعزام به جبهه ازدواج کرده بود؛ ازدواج ناگهانی‌ای که او را با پرونده‌ای مرتبط با «بیوه‌های سیاه» در روسیه روبه‌رو کرد.
چه کسی غرامت مرگ سربازان کشته‌شده روسی را می‌گیرد؟
ماریا در حالی که پشت میز آشپزخانه آپارتمان کوچکش در سنت پترزبورگ اشک می‌ریخت، گفت: «هنوز در شوک هستم و نمی‌توانم اتفاقی را که افتاده باور کنم. در ابتدا همه‌چیز مثل یک خواب بود. حتی همین حالا هم گاهی از خواب بیدار می‌شوم و فکر می‌کنم حتماً کابوس دیده‌ام. اما این اتفاق واقعی است.»
عروس که به گفته ماریا، او را هرگز ندیده بود و حتی یک‌بار هم نشنیده بود پدرش نامی از او ببرد، ۲۲ سال از همسرش جوان‌تر بود. او حالا وارث و خویشاوند قانونی پدرش محسوب می‌شد و حق دریافت غرامت رسمی دولت را داشت.
ماریا، ۳۷ ساله، گفت: «من حتی یک‌بار هم با این زن صحبت نکرده‌ام. نمی‌دانم به او چه بگویم، چون از همان اول حدس زدم که یک کلاهبرداری در میان است.» سی‌ان‌ان تلاش کرد برای دریافت توضیح با بیوه یوری ارتباط برقرار کند.
وقتی یک سرباز روسی در جنگ کشته می‌شود، نزدیک‌ترین خویشاوند او مبلغی یک‌جا از سوی ارتش دریافت می‌کند که از ۵ میلیون روبل، حدود ۶۴ هزار دلار، شروع می‌شود. این مبلغ، نوعی غرامت است که پس از مرگ به خانواده سربازان کشته‌شده روسی پرداخت می‌شود و هدف از آن اطمینان‌خاطر دادن به نیروهای جدید است که اگر بدترین سناریو رخ دهد (که اغلب هم رخ می‌دهد) از عزیزانشان مراقبت خواهد شد.
اما نگرانی‌های روزافزونی در روسیه شکل گرفته است که نشان می‌دهد این کمک‌هزینه بیش از پیش مورد سوءاستفاده کلاهبرداران بی‌رحمی قرار می‌گیرد که مقامات و رسانه‌های دولتی روسیه آن‌ها را بیوه‌های سیاه می‌نامند. آن‌ها مردان آسیب‌پذیر را پیش از اعزام به جنگ فریب می‌دهند تا با آن‌ها ازدواج کنند و سپس، در صورت کشته شدن همسران جدیدشان، غرامت مرگ را دریافت می‌کنند و سایر اعضای خانواده را از این مبلغ محروم می‌سازند.
عقد روی تخت احتضار؛ سوءاستفاده از سربازان زخمی
در ماه‌های اخیر، چندین پرونده جنجالی در روسیه افکار عمومی را شوکه کرده است؛ پرونده‌هایی که در آن‌ها گفته می‌شود نیروهای اعزامی پیش از کشته شدن در خطوط مقدم، با ترفندهای فریبکارانه به ازدواج کشانده شده‌اند یا حتی در بستر مرگ ازدواج کرده‌اند.
در یکی از پرونده‌های خبرساز مربوط به بیوه‌های سیاه در روسیه در سال گذشته، یک پرستار شاغل در بیمارستان نظامی پس از آن اخراج شد که متهم شد با پنج سرباز تحت مراقبت خود ازدواج کرده و سپس، پس از مرگ آن‌ها بر اثر جراحات، برای دریافت غرامت مرگشان اقدام کرده است.
این سوءاستفاده دست روی نقطه‌ای حساس در جامعه‌ای گذاشته است که بیش از پیش نگران پیامدهای جنگ ادامه‌دار اوکراین (جنگی که کرملین همچنان آن را «عملیات نظامی ویژه» می‌نامد) بر زندگی مردم در داخل روسیه است.
در سایه وخامت اوضاع اقتصادی، کمبود سوخت، افزایش تلفات انسانی و ضربات سنگین حملات اوکراین به خاک روسیه، انزجار از این کلاهبرداران پررنگ‌تر شده و مطالبه عمومی برای برخورد قاطع و قانونی با آن‌ها و حفاظت از غرامت خانواده‌های سربازان کشته‌شده روسی بالا گرفته است. «لئونید اسلوتسکی»، یکی از نمایندگان سرشناس پارلمان روسیه، گفت: «خانواده‌های نیروهای عملیات ویژه نظامی نیازمند حمایت در برابر مجرمان گستاخ، به‌اصطلاح “بیوه‌های سیاه”، کلاهبرداران مالی و تلفنی و سوءاستفاده‌کنندگانی هستند که کسانی را که دریافتی مالی داشته‌اند، هدف قرار می‌دهند.» او افزود که این دست «جنایات» اکنون به «ابعاد جدی» رسیده است.
ترویج ازدواج؛ مسیر تازه بیوه‌های سیاه در روسیه
پس از تهاجم همه‌جانبه روسیه به اوکراین در فوریه ۲۰۲۲، کرملین نیروهای تازه‌داوطلب را به ازدواج ترغیب کرد؛ شاید برای تقویت حمایت خانوادگی یا ایجاد انگیزه‌ای مضاعف برای جنگیدن. این کارزار در حمایت از ازدواج، همچنین با ترویج آنچه «ولادیمیر پوتین»، رئیس‌جمهوری روسیه، «ارزش‌های سنتی» می‌نامد، همسو بود؛ آن هم در شرایطی که روسیه با کاهش جمعیت روبه‌روست.
مقامات کوشیدند تسهیلاتی فراهم کنند تا ازدواج سربازان تازه‌وارد سریع‌تر و بدون طی کردن دوره انتظار معمول انجام شود و هم‌زمان، تلویزیون دولتی مراسم ازدواج‌های دسته‌جمعی را که توسط مقام‌های محلی ترتیب داده شده بود، پخش می‌کرد تا این روند را باز هم ساده‌تر کند.
یک تجارت ساده؛ توصیه‌های جنجالی برای خریداران ملک
ازدواج با یک سرباز، به‌ویژه نیرویی که به‌زودی اعزام می‌شود (و امید به زندگی‌اش در خطوط مقدم موسوم به «چرخ‌گوشت» به‌شدت کوتاه است) حتی به‌عنوان راهی برای خانه‌دار شدن در روسیه جا افتاده است.
در یک پادکست ویدئویی که سال گذشته در شهر «تومسک» در سیبری ضبط شد، یک مشاور املاک روسی توصیه‌ای بی‌رحمانه به افرادی ارائه کرد که به‌دنبال خرید خانه بودند. «داریا چردانتسوا»، مجری برنامه، پرسید: «من یک زن ۳۰ ساله هستم، اما اگر بخواهم یک آپارتمان بخرم، از کجا باید پولش را بیاورم؟»
«مارینا اورلووا»، مشاور املاک، پاسخ داد: «ساده است. مردی را پیدا کن که در عملیات نظامی ویژه خدمت می‌کند و وقتی کشته شد، هشت میلیون روبل، یعنی ۱۰۲ هزار دلار، دریافت می‌کنی.» او این جمله را با خنده گفت. این توصیه، غرامت پس از مرگ سربازان اعزامی روسی را به راهی برای خرید ملک تبدیل می‌کرد. اورلووا افزود: «این روزها خیلی از زنان با همین روش آپارتمان‌های ارزان می‌خرند. این یک تجارت است.»
هر دو زن سرانجام تحت پیگرد قضایی قرار گرفتند، به انجام دوره‌های طولانی خدمات اجتماعی محکوم شدند و مجبور شدند از سربازان و همسرانشان عذرخواهی کنند.
ازدواج ۱۰ روزه در مرخصی جنگی؛ رسوایی و خشم عمومی
دادگاه‌های روسیه در پرونده‌های جنجالی دیگری نیز مداخله کرده‌اند؛ از جمله درگیری بسیار علنی میان مادر یک سرباز اهل «ریازان» و زن محلی که این سرباز در طول یک مرخصی کوتاه از خط مقدم با او آشنا شده و ازدواج کرده بود.
این سرباز، «گئورگی کوستیرکو»، به‌صورت آنلاین با «آنجلینا وارویوخینا» آشنا شد و ۱۰ روز بعد با او ازدواج کرد و سپس به یگان خود بازگشت. به گفته مادر کوستیرکو، همسر جدید او مدت کوتاهی بعد شروع به انتشار عکس‌ها و ویدئوهایی از خود در کنار مردان دیگر در شبکه‌های اجتماعی کرد و پسرش درخواست طلاق داد. اما او پیش از نهایی شدن مراحل طلاق در جنگ کشته شد و در نتیجه، همسرش به‌عنوان دریافت‌کننده قانونی غرامت مرگ باقی ماند؛ وضعیتی که اختلاف بر سر غرامت میان خانواده سربازان کشته‌شده روسی را تشدید کرد.
وارویوخینا روایت متفاوتی ارائه داد و گفت اتهامات مطرح‌شده درباره ازدواج کوتاه آن‌ها، تلاشی برای «بدنام کردن» او بوده است و آن‌ها پس از یک اختلاف دوباره آشتی کرده بودند. او ادعا کرد تصاویرش با مردان دیگر در فضای مجازی صرفاً برای تحریک حسادت گئورگی بوده است.
در نهایت، عنوان خویشاوند درجه‌یک بودن وارویوخینا در دادگاه باطل شد، اما این جنجال خشم عمومی گسترده‌ای را برانگیخت.
نقش نیروهای امنیتی روسیه در باند بیوه‌های سیاه
با این حال، موارد تکان‌دهنده‌تری نیز وجود داشته است که در آن‌ها به نظر می‌رسد اعضای نیروهای امنیتی در کلاهبرداری‌های مربوط به بیوه‌های سیاه در روسیه دست داشته‌اند؛ آن‌ها با همکاری زنان، شوهران تازه‌استخدام‌شده را به مأموریت‌های خطرناک می‌فرستادند و در ازای آن، در صورت کشته شدن سربازان، سهمی از غرامت دریافت می‌کردند.
در یک پرونده در سال گذشته، رسانه‌های روسیه از تحقیقاتی در منطقه «پریمورسکی» درباره طرحی افشاشده خبر دادند که یک استوار، یک سرجوخه و یک حسابدار نظامی در آن دست داشتند. این سه نفر متهم بودند که مردان آسیب‌پذیر، از جمله افراد بی‌سرپرست و کسانی را که خویشاوند نزدیکی نداشتند، جذب کرده و برای آن‌ها ازدواج ترتیب می‌دادند. سپس این نیروها به مواضع پرخطر در خط مقدم فرستاده می‌شدند؛ مواضعی که احتمال کشته شدن آن‌ها در جریان نبرد بیشتر بود. از آن زمان تاکنون، هیچ گزارش رسمی جدیدی درباره این پرونده منتشر نشده است.
آخرین رد پای پدر
در سنت پترزبورگ، ماریا خبرنگار سی‌ان‌ان را به آپارتمان قدیمی پدرش برد که حالا فروخته شده است. او متقاعد شده است که خانه‌اش را هم با کلاهبرداری از چنگش درآورده‌اند.
پشت یک در شکسته، مالکان جدید اصرار داشتند که معامله کاملاً قانونی بوده و حتی فروشنده را از نزدیک ندیده‌اند. اما پول‌ها و آن زن بیوه، درست مثل پدر ماریا، حالا مدت‌هاست که ناپدید شده‌اند.
ماریا در حالی که گریه می‌کرد، گفت: «هیچ‌چیز از او برایم باقی نمانده و این به‌شدت دردناک است. حتی یک یادگاری هم از او ندارم، فقط کلیدهای آپارتمانش را دارم که آن‌ها هم دیگر کار هم نمی‌کنند، همین.»
منبع: سی‌ان‌ان
