«دونالد ترامپ»، رئیس‌جمهور آمریکا، پس از بررسی دو گزینه ازسرگیری حملات نظامی علیه ایران و دستیابی به توافق با تهران، تصمیم گرفته است به‌جای بازگشت به جنگ یا امضای توافقی که آن را به سود آمریکا نمی‌داند، فشار اقتصادی و محاصره دریایی ایران را تشدید کند؛ راهبردی که «مارکو روبیو»، وزیر امور خارجه آمریکا، روز سه‌شنبه در نشست گروه هفت در پاریس از آن دفاع کرد.
به گزارش آکسیوس، روبیو در دیدار غیرعلنی با همتایان خود در گروه هفت توضیح داد که دولت ترامپ گزینه سومی را در پیش گرفته است: ادامه فشار بر اقتصاد ایران با هدف محدود کردن درآمدهای کشور و جلوگیری از تأمین مالی گروه‌های مورد حمایت تهران و بازسازی توان نظامی آن.
او تأکید کرد که این راهبرد برخلاف تصور برخی متحدان آمریکا، به معنای بن‌بست یا حفظ وضعیت موجود نیست و واشینگتن برای پایان دادن به آن ضرب‌الاجل تعیین نکرده است.
چرا ترامپ فشار اقتصادی بر ایران را جایگزین جنگ کرد؟
ترامپ روز دوشنبه پس از دیدار با نخست‌وزیر قطر اعلام کرد که ازسرگیری حملات نظامی علیه ایران در شرایط کنونی «بسیار بعید» به نظر می‌رسد و ضرورتی برای آن نمی‌بیند.
روبیو نیز پس از نشست گروه هفت گفت فشار اقتصادی واردشده بر ایران به‌شدت افزایش یافته و واشینگتن می‌تواند بدون انجام حملات نظامی، به اهداف خود دست پیدا کند. او با اشاره به تأثیر محاصره دریایی و تحریم‌ها گفت ایران تاکنون با چنین محدودیتی برای فروش انرژی در بازار جهانی روبه‌رو نبوده است.
این تصمیم در شرایطی اتخاذ شده که جنگ با ایران به یکی از هزینه‌های سیاسی مهم دوره دوم ریاست‌جمهوری ترامپ تبدیل شده است. رئیس‌جمهور آمریکا اذعان کرده که جنگ یکی از عوامل شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای بوده است. «جی‌دی ونس»، معاون رئیس‌جمهور، نیز صریح‌تر اعلام کرده که دلیل شکست حزب جمهوری‌خواه، جنگ بوده است.
اختلاف در دولت آمریکا بر سر نحوه مواجهه با ایران
تصمیم ترامپ برای ادامه فشار اقتصادی پس از اختلاف‌نظر میان مقام‌های ارشد دولت درباره مسیر آینده جنگ اتخاذ شده است.
به گزارش آکسیوس، مارکو روبیو، «اسکات بسنت» وزیر خزانه‌داری، «جان رتکلیف» رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) و «جرد کوشنر»، مشاور و داماد ترامپ، از طرفداران راهبرد تشدید فشار اقتصادی و مخالفت با ازسرگیری حملات نظامی بوده‌اند.
«استیون میلر»، رئیس دفتر کارکنان کاخ سفید، نیز از جمله مقام‌هایی است که ترجیح می‌دهد فشار اقتصادی جایگزین عملیات نظامی شود.
در مقابل، جی‌دی ونس از دستیابی به توافق با ایران حمایت می‌کند؛ هرچند ترامپ در حال حاضر معتقد است مواضع تهران امکان دستیابی به توافقی قابل‌قبول برای واشینگتن را فراهم نمی‌کند.
روبیو نیز با ابراز تردید درباره امکان پیشرفت سریع مذاکرات، شرایط مطرح‌شده از سوی ایران را غیرمنطقی توصیف کرد و گفت تشدید فشار اقتصادی ممکن است در نهایت محاسبات تهران را تغییر دهد.
نگرانی متحدان آمریکا از پیامدهای محاصره ایران
راهبرد جدید واشینگتن با نگرانی برخی متحدان منطقه‌ای آمریکا روبه‌رو شده است.
به گفته یک مقام آمریکایی، ترکیه، عراق و پاکستان نگرانند که فشار واشینگتن برای قطع روابط اقتصادی با ایران، از جمله توقف پروازها و بستن مرزها، به بی‌ثباتی در کشورهای خودشان منجر شود.
در مقابل، مواضع کشورهای منطقه درباره ازسرگیری جنگ نیز یکسان نبوده است؛ اسرائیل از حملات مجدد حمایت می‌کند، درحالی‌که بیشتر کشورهای حوزه خلیج فارس با بازگشت به درگیری نظامی مخالفند.
هشدار درباره احتمال تشدید دوباره درگیری‌ها
ادامه بن‌بست کنونی می‌تواند با دستور «آیت‌الله مجتبی خامنه‌ای» برای تعیین تکلیف وضعیت جنگ و مذاکره نیز در تعارض قرار گیرد. او خواستار پایان دادن به وضعیت «نه جنگ، نه توافق» شده بود؛ دستوری که مقام‌های غیرنظامی ایران آن را مجوزی برای پیشبرد مذاکرات تلقی کردند.
بااین‌حال، تشدید فشار اقتصادی و امنیتی آمریکا ممکن است محاسبات حکومت ایران را به سمت اقدامات تهاجمی‌تر در منطقه سوق دهد.
«دنی سیترینوویچ»، کارشناس ایران در شورای آتلانتیک، هشدار داده است که تهران ممکن است افزایش هزینه‌های اقتصادی و امنیتی برای آمریکا و متحدان منطقه‌ای آن را تنها راه تغییر سیاست واشینگتن بداند. به گفته او، چنین وضعیتی می‌تواند به تشدید تنش، واکنش نظامی آمریکا و در نهایت شکل‌گیری دور تازه‌ای از رویارویی نظامی منجر شود.
تلاش قطر برای جلب تضمین‌های بین‌المللی
در همین حال، نخست‌وزیر قطر در نشست گروه هفت گزارشی از تلاش‌های میانجی‌گرانه کشورش ارائه کرد و گفت پس از گفت‌وگو با ترامپ، فضای بیشتری برای ادامه مسیر دیپلماتیک ایجاد شده است.
بااین‌حال، هنوز مشخص نیست کدام طرف باید نخستین گام را برای کاهش تنش بردارد و چه اقداماتی می‌تواند اعتماد اولیه میان دو طرف را شکل دهد.
قطر همچنین در نظر دارد چین و کشورهای اروپایی را به‌عنوان تضمین‌کنندگان هرگونه توافق احتمالی وارد روند مذاکرات کند؛ اقدامی که هدف آن کاهش نگرانی ایران از احتمال نقض توافق و ازسرگیری حملات نظامی آمریکا در ماه‌های آینده است.
