اندکی پس از ساعت ۱۰ صبح چهارشنبه، هیأتی از مقامهای سعودی با پیامی برای کاخ سفید وارد قسمت غربی شدند. «خالد بن سلمان» وزیر دفاع عربستان که در سفری اعلامنشده به واشینگتن رفته بود، به نمایندگی از برادرش، ولیعهد قدرتمند این کشور، پیام ریاض را به «دونالد ترامپ» و «جیدی ونس» منتقل کرد و اطلاع داد که خواستار کاهش تنش در جنگ با ایران است.
به گفتهی منابع آگاه، فحوای اصلی این پیام یک چیز بود: ریاض خواهان تنشزدایی در جنگ ایران است و طولانی شدن این منازعه مخاطرات سنگینی به همراه دارد.
یک روز پیش از آن، فرستادهای دیگر از همان در وارد شده بود؛ اما با پیامی متفاوت. «بنیامین نتانیاهو» نخستوزیر اسرائیل که در دفتر بیضی کنار ترامپ نشسته بود، نسبت به کارآمدی دیپلماسی با ایران ابراز تردید کرد. به گفتهی مقامهای اسرائیلی، دو طرف بهجای آن دربارهی گزینههای افزایش فشار بر ایران، از جمله ازسرگیری جنگی تمامعیار، گفتگو کردند.
این دیدارهای پیاپی که بهطور تصادفی در یک هفته برنامهریزی شده بودند، نشاندهندهی فشارها و پیامهای متضادی است که ترامپ در تلاش برای یافتن راه خروج از جنگی که بسیار فراتر از مهلت مورد نظرش طول کشیده، با آن مواجه است.
دیپلماسی کمپ دیوید؛ چالش مذاکره مستقیم ترامپ با مسئولان ایران
در حالی که فشار جمهوریخواهان برای پایان دادن به جنگ افزایش یافته، دامنهی درگیری عملاً در حال گسترش است؛ جبهههای جدیدی گشوده شده و تقریباً تمامی کشورهای منطقه درگیر شدهاند. تلاشهای دیپلماتیک نیز دستکم در حال حاضر پیشرفت چندانی ندارد و یک مقام ارشد آمریکایی گفته احتمال مذاکره مستقیم دولت ترامپ با مسئولان ایران قریبالوقوع به نظر نمیرسد.
برخلاف ادعاهای ترامپ مبنی بر اینکه ایران برای نهایی کردن توافق و پایان خشونتها «التماس» میکند، برخی مقامات آمریکایی بیم آن دارند که چهرههای کلیدی حکومت ایران بیش از هر زمان دیگری مصمم به تسلط بر تنگهی هرمز و شلیک موشک به سمت نیروهای آمریکایی باشند.
به گفتهی مقامهای آمریکایی، نارضایتی ترامپ از سرسختی تهران به جلسات پرتنش پشت درهای بسته و تماسهای تلفنی خشمآلود با متحدانش انجامیده است. او روز جمعه نیز کابینهی خود را در کمپ دیوید گرد آورد؛ شاید به این امید که از تاریخچهی این استراحتگاه در به ثمر رساندن دیپلماسیهای موفق خاورمیانه الهام بگیرد.
اصرار ترامپ بر پیروزی در سایهی تهدیدهای مستقیم
رئیسجمهور در پاسخ به این پرسش که چگونه قصد دارد دیپلماسی به بنبستخورده را دوباره احیا کند، بدون اینکه مسیر مشخصی ارائه دهد، صرفاً گفت: «تصور میکنم ما فقط پیروزی میخواهیم. آنها ضعیفتر خواهند شد. شاید الان کمی قویتر شوند، اما بعد دوباره ضعیف میشوند و در نهایت از پا میافتند.»
تهدیدهای مداوم ایران حتی برنامههای شخصی ترامپ را نیز تغییر داده است؛ از جمله تغییر هواپیمای ایرفورس وان در مسیر بازگشت از ترکیه در اوایل ماه جاری، که به گفتهی مقامها در پی افزایش تهدیدها صورت گرفت و پوشش رسانهای آن، رئیسجمهور را خشمگین و ناراحت کرد.
در همین حال، بسیاری از متحدان ترامپ نگرانند که این جنگ میتواند کل دوران ریاستجمهوری او و همچنین شانس جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای را تحت تاثیر قرار دهد. نظرسنجی این هفتهی سیانان نشان داد که تنها ۲۸ درصد از مردم آمریکا عملکرد او در مدیریت این جنگ را تایید میکنند.
محدودیتهای قدرت هوایی و بیم از تلفات غیرنظامی
با بررسیهای مفصل، گزینههای تشدید درگیری روی میز ترامپ قرار گرفته و تجهیزات نظامی بیشتری به منطقه گسیل شده تا در صورت چراغ سبز او وارد عمل شوند. مقامات آمریکایی میگویند یکی از طرحهای سنتکام شامل بمباران سنگین یک تا دو هفتهای برای از بین بردن توان موشکی ایران است.
روز جمعه ترامپ در پاسخ به این پرسش که آیا قصد دارد «بهطور گسترده» تنش را افزایش دهد، گفت که همین حالا هم چنین کرده است: «ما همین حالا هم گسترده عمل کردهایم.»
هفتهی گذشته، در جلسهای در کنگره، ژنرال «دن کین»، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا، اذعان کرد که بعید است ترامپ بتواند تمامی اهداف اعلامشدهی خود در این جنگ را تنها با بمباران هوایی محقق کند. او به قانونگذاران گفت: «بمباران هوایی محدودیتهای خود را دارد.»
ترامپ تاکنون از پیشبرد این گزینهها خودداری کرده است؛ بخشی به دلیل نگرانیهایی که کین دربارهی کاهش ذخایر موشکهای رهگیر پدافندی مطرح کرده و همچنین نگرانی سایر مقامها دربارهی خطر تلفات بالای غیرنظامیان در صورت حمله به زیرساختهایی مانند پلها و تاسیسات آبشیرینکن. رئیسجمهور این هفته در مصاحبه با فاکسنیوز گفت: «آنجا به چه کسی ضربه میزنم؟ دارم به مردم عادی آسیب میزنم، پس دنبال چنین کاری نیستم.»
ارسال پیام صریح مقامات عربستان خطاب به تیم ترامپ درباره هرمز
در حال حاضر، گفتگوهای دیپلماتیک میان بازیگران منطقهای بر یک توافق کوتاهمدت متمرکز است که هدف آن بازگشایی تنگهی هرمز است؛ توافقی که میتواند مسیر مذاکره مجدد ترامپ با کشور ایران را هموار کرده و به او اجازه دهد آن را بهعنوان یک دستاورد معرفی کند. این آبراه پس از آن به کانون درگیری تبدیل شد که آمریکا و ایران برداشتهای متفاوتی از نحوهی حلوفصل این موضوع در یادداشت تفاهم ماه گذشته داشتند.
فعالان حزب جمهوریخواه میگویند نمایندگانی که تا حد زیادی پشتیبان ترامپ بودهاند، اکنون بهشدت نگرانند که جهش قیمت بنزین به حزب در انتخابات میاندورهای لطمه بزند. آنها در گفتگوهای خصوصی بر اهمیت حیاتی بازگشایی این شاهراه اقتصادی تاکید کردهاند.
«جان ثون»، رهبر اکثریت سنا، این هفته گفت: «بدیهی است که ما خواهان موفقیت در آنجا هستیم. فکر میکنیم به سطح بالایی از موفقیت نظامی دست یافتهایم. مسالهی تنگهی هرمز چیزی است که رئیسجمهور و تیمش همچنان در حال مذاکره دربارهی آن هستند و امیدواریم در آیندهی نزدیک به راهحلی برسند.»
با این حال کاخ سفید اعلام کرده ایران تا زمانی که با شرایط مورد قبول ترامپ پای میز نیاید، «تاوان خواهد داد.» «کارولین لیویت»، سخنگوی کاخ سفید، در بیانیهای گفت: «ایالات متحده یادداشت تفاهمی با ایران امضا کرد اما آنها آن را شکستند، به کشتیهای تجاری شلیک کردند و سربازان آمریکایی را کشتند. پرزیدنت ترامپ دست روی دست نمیگذارد تا این رفتار تروریستی ادامه یابد. ایران تا زمانی که به شکلی که رئیسجمهور ترامپ معنادار میداند پای میز نیاید، به پرداخت هزینه ادامه خواهد داد.»
شکاف در قدرت؛ چالش مذاکره مستقیم ترامپ با ایران
در حالی که میانجیهایی مانند قطر و پاکستان با شتاب در تلاش برای احیای مذاکره میان دونالد ترامپ با مقامات ایران هستند، نشانههای اندکی از گفتگوهای فعال دیده میشود. مقامها اکنون نگرانند که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی کنترل تصمیمگیریها را بهطور کامل در دست گرفته و چهرههای سیاسیای که آمریکا با آنها گفتگو میکند، بیشتر نقش ظاهری دارند.
پیچیدگی اوضاع به دینامیک داخلی خود سپاه نیز مربوط میشود، جایی که چند فرمانده ارشد برای کسب نفوذ بیشتر با یکدیگر رقابت میکنند. این وضعیت یکی از دلایل اصلی نگرانی مقامهای آمریکایی و شرکای منطقهای است که ممکن است درگیری طولانی شود. ترامپ این هفته در دفتر بیضی به این شکاف اشاره کرد و گفت حملات ایران به مواضع آمریکا کار «گروهی متفاوت» بوده است؛ گروهی غیر از کسانی که تیم او در تلاش برای مذاکره با آنهاست. او گفت: «آنها قبلاً عذرخواهی کردهاند.»
ترامپ گلایه کرده که تشخیص مرکز اصلی تصمیمگیری در ایران دشوار است و گاهی دربارهی امکان مذاکره موثر خود ترامپ با مسئولان ایران یا دستیابی به هرگونه توافقی ابراز تردید میکند. او روز جمعه در کمپ دیوید گفت: «آنها ادعای گفتگو دارند، اما قولشان را خیلی راحت میشکنند. تنها کاری که میکنند این است که من را عصبانی میکنند.»
با این حال، «استیو ویتکاف» و «جرد کوشنر» ابراز اطمینان کردهاند که دستیابی به توافق امکانپذیر است.
تقابل دیپلماسی سعودی و فشار اسرائیل
در دیدار این هفتهی ترامپ با نتانیاهو (دیگر مقامهای ارشد نیز در آن حضور داشتند) نخستوزیر اسرائیل بار دیگر نسبت به موفقیت دیپلماسی با ایران ابراز تردید کرد و این موضوع را صراحتاً به ترامپ گفت. به گفتهی مقامهای اسرائیلی، دو طرف بهجای آن دربارهی گزینههای افزایش فشار بر ایران، از جمله تشدید حملات نظامی و اقدامات اقتصادی، گفتگو کردند.
یکی از مقامها گفت نتانیاهو در این دیدار تاکید کرده که تصمیمگیر نهایی ترامپ است تا این تصور که اسرائیل در تلاش برای سوق دادن او به سمت جنگ است، رد شود.
یکی از مقامات اسرائیلی حاضر در جلسه گفت: «ما در حال بحث درباره اقدامات ممکن هستیم. هیچ راهکار آماده و کتابچهای برای این وضعیت وجود ندارد.»
روز بعد، مهمان سعودی، پیام ارزیابی پادشاه عربستان را به دونالد ترامپ ارائه داد. سفر شاهزاده خالد (از نزدیکان «محمد بن سلمان»، حاکم فعلی عربستان) کوتاه بود و ابتدا برای هفتهی قبل برنامهریزی شده بود.
با وجود عملیاتهای مشترک جدید آمریکا و عربستان علیه شبهنظامیان مورد حمایت ایران در عراق در این هفته، وزیر دفاع عربستان به ونس گفته است که ریاض همچنان خواهان کاهش تنش در این درگیری است. به گفتهی منابع آگاه، اقدام نظامی عربستان با هدف نشان دادن توان دفاعی این کشور و تاکید بر اینکه حمله به زیرساختهای غیرنظامیاش خط قرمزی است که بیپاسخ نخواهد ماند، انجام شده است. همچنین هدف آن ارسال این پیام به نیروهای نیابتی ایران بوده که این جنگ، جنگ آنها نیست.
پیام ریاض به واشنگتن؛ مهار تنش، نه گسترش جنگ
بر اساس ارزیابی عربستان، ایران تلاش خواهد کرد از طریق تشدید تنش برای خود اهرم فشار ایجاد کند و به استفاده از شبهنظامیان همسو در عراق و یمن ادامه دهد. یک منبع آگاه گفت: «پیام اصلی وزیر دفاع عربستان به دونالد ترامپ این بود که این نتانیاهو است که برای تشدید تنش فشار میآورد، در حالی که عربستان خواهان کاهش تنش است.»
مشخص نیست پیام صریح عربستان به دونالد ترامپ و دیدارهای اخیر دقیقاً چه برداشتی برای او داشته، هرچند او ساعاتی بعد مدعی شد که درگیری در حال گسترش (که اکنون بازیگران جدیدی مانند مصر و عربستان را نیز دربر گرفته) بهزودی حلوفصل خواهد شد. او روز چهارشنبه گفت: «اوضاع درست خواهد شد.» و در عین حال از دور تازهای از حملات تلافیجویانه خبر داد: «حالا نوبت ماست، و خواهیم دید که آیا در نهایت به توافقی میرسیم یا نه. اما ما ضربهی بسیار سنگینی به آنها وارد خواهیم کرد.»
منبع: سیانان
