وزارت کار و امور اجتماعی حکومت طالبان اعلام کرده است که در سال گذشته ۱۲۰ نفر از کودکان گمشده در افغانستان پس از شناسایی و نگهداری در مراکز حمایتی به خانواده‌هایشان بازگردانده شده‌اند. اما نبود آمار سراسری و ادامه‌ی جست‌وجوی خانواده‌هایی که هنوز از سرنوشت فرزندانشان اطلاعی ندارند، ابعاد واقعی این مشکل را نامشخص گذاشته است.
آمار محدود و نبود اطلاعات سراسری
محمد صدیق توحیدی، سخنگوی وزارت کار و امور اجتماعی حکومت طالبان، به بی‌بی‌سی گفت که در کابل ۱۲۰ کودک مفقودشده شناسایی شده‌اند که ۸۵ نفر از آنان دختر بوده‌اند. به گفته‌ی او، در حال حاضر نیز ۸۵ کودک در مرکز حمایتی این وزارتخانه تحت سرپرستی قرار دارند.
توحیدی همچنین اعلام کرد که در سال گذشته ۲۰۶۱ کودک در چارچوب برنامه‌های حمایتی در کابل ثبت و تحت حمایت قرار گرفته‌اند. از این تعداد، ۱۴۳۶ کودک گدا و ۵۰۵ کودک رد مرزی بوده‌اند که به گفته‌ی او، پس از جمع‌آوری و ثبت، به خانواده‌هایشان بازگردانده شده‌اند.
این آمار فقط به کابل مربوط است و اطلاعات مستقلی درباره‌ی شمار کل کودکان گمشده در افغانستان در دسترس نیست. بی‌بی‌سی همچنین پیش‌تر، بر اساس برداشتی نادرست از اظهارات سخنگوی وزارتخانه، گزارش داده بود که ۱۲۰ کودک طی یک سال در کابل ناپدید شده‌اند. در حالی که این رقم به کودکانی اشاره داشت که پیدا شده و به خانواده‌هایشان تحویل داده شده بودند.
جست‌وجوی بی‌نتیجه‌ی خانواده سید بهرام
در حالی که برخی کودکان پس از مدتی پیدا می‌شوند، خانواده‌هایی نیز هفته‌ها و ماه‌ها در انتظار خبری از فرزندانشان می‌مانند. سید بهرام، نوجوان ۱۴ ساله، بیش از دو ماه پیش از خانه خارج شد تا به مکتب برود، اما دیگر بازنگشت. خانواده‌اش هنوز نمی‌داند چه اتفاقی برای او افتاده است.
علی‌سینا، پسرخاله‌ی این نوجوان، به بی‌بی‌سی گفت که خانواده برای یافتن او به حوزه‌های امنیتی و شفاخانه‌های مختلف مراجعه کرده و حتی جست‌وجو را تا ولایت نیمروز گسترش داده است. او گفت: «حوزه‌های امنیتی را گشتم، شفاخانه را گشتم، به شفاخانه وزیراکبرخان و صحت طفل رفتم، اما در آنجاها هم نبود.»
خانواده‌ی سید بهرام تصاویر او را برای دوستان و آشنایان خود در مناطق مرزی نیمروز، از جمله افرادی که در آنجا دکان و هوتل دارند، فرستاده است. با این حال، تاکنون اطلاعاتی درباره‌ی سرنوشت او به دست نیامده است. به گفته‌ی علی‌سینا، پیش از ناپدید شدن این نوجوان نیز نشانه‌ای وجود نداشت که قصد ترک خانه را داشته باشد.
فاطمه و جواد؛ دو سرنوشت متفاوت
سرنوشت کودکان گمشده همیشه به بازگشت آنها به خانه ختم نمی‌شود. فاطمه، دختر پنج‌ساله‌ای که در کابل ناپدید شده بود، چهار روز بعد پیدا شد، اما جسدش بازگشت! پدر او به بی‌بی‌سی گفت که خانواده پس از ناپدید شدن دخترش، به حوزه‌های امنیتی و نهادهای مربوط مراجعه کرده و برای یافتن او از منطقه‌ای به منطقه‌ی دیگر رفته بود.
بر اساس گزارش طب عدلی، به دلیل تجزیه‌ی پیشرفته جسد، علت دقیق مرگ فاطمه مشخص نشد. در این گزارش، زمان مرگ حدود ۷۲ ساعت پیش از معاینه برآورد شده است.
در پرونده‌ای دیگر، مسئولان امنیتی بدخشان در ۲۹ سپتامبر اعلام کردند که دو نفر را به ظن اختطاف یک کودک ۱۲ ساله بازداشت کرده‌اند. احسان‌الله کامگار، سخنگوی قوماندانی امنیه بدخشان، به رسانه‌های داخلی گفت این دو نفر متهم‌اند جواد، باشنده حوزه پنجم شهر جلال‌آباد در ولایت ننگرهار، را ربوده و به بدخشان انتقال داده باشند.
به گفته‌ی کامگار، نیروهای امنیتی پس از دریافت گزارش، موضوع را پیگیری کردند و جواد پس از نجات به خانواده‌اش تحویل داده شد. پرونده کودکان گمشده در افغانستان نشان می‌دهد که موارد اختطاف همچنان گزارش می‌شود. موضوعی که با ادعای مقام‌های طالبان درباره‌ی از بین رفتن کامل این پدیده در افغانستان در تضاد است.
ادعای طالبان درباره‌ی پایان اختطاف کودکان
شیراحمد روحانی، رئیس پیشین شعبه ۱۱۹ پلیس کابل در زمان مصاحبه با بی‌بی‌سی، گفت بیشتر موارد گزارش‌شده مربوط به کودکانی است که در جریان رفت‌وآمد در شهر از خانواده‌هایشان جدا می‌شوند یا نوجوانانی که تلاش می‌کنند از مسیر نیمروز به ایران بروند. به گفته‌ی او، در صورت گزارش مفقودی، مسئولان با نیروهای مستقر در مرزها و نهادهای امنیتی هماهنگ می‌شوند تا افراد گمشده را پیدا کنند و به خانواده‌هایشان بسپارند.
روحانی مدعی شد که اختطاف کودکان در افغانستان «به‌کلی از بین رفته» و دیگر امکان وقوع آن وجود ندارد. با این حال، بی‌بی‌سی نتوانسته است آمار مستقلی برای ارزیابی این ادعا به دست آورد و نهادهای امنیتی نیز اطلاعات سراسری درباره‌ی کودکان گمشده در افغانستان را در اختیار این رسانه نگذاشته‌اند.
آموزش ایمنی به کودکان؛ مسئولیت مشترک خانواده و مکتب
محبوب‌الله موحد، کارشناس ارشد آموزش و مشاور آموزشی، برای تقویت همکاری میان خانواده‌ها و مکاتب کمپینی راه‌اندازی کرده است. او معتقد است ارتباط مستمر میان والدین و مراکز آموزشی می‌تواند به افزایش امنیت دانش‌آموزان و بهبود کیفیت آموزش کمک کند.
موحد تأکید می‌کند که کودکان باید از سنین پایین افراد قابل اعتماد و مکان‌های امن را بشناسند. او گفت: «مسوولیت ما این است که به طفل یاد بدهیم که افراد امن تو کیست. پدرت، مادرت، خواهرت، برادرت، کاکایت و مامایت و استادت. مکان‌های امن تو خانه‌ات، مکتبت و مرکز آموزشی تو است. مسیر راه، مسیر امنی برای تو نیست. افراد ناشناس افراد مطمئن برای تو نیستند.»
به گفته‌ی او، مشکلات اقتصادی باعث شده است که برخی خانواده‌ها آموزش را در اولویت پایین‌تری قرار دهند. در حالی که توجه به تحصیل و حفاظت از کودکان باید هم‌زمان دنبال شود.
هشدار درباره‌ی خطرهای پیش روی کودکان آسیب‌پذیر
صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف) هشدار داده است کودکانی که از خانواده‌های خود جدا می‌شوند یا در مسیر مهاجرت قرار می‌گیرند، ممکن است در معرض خشونت، سوءاستفاده و قاچاق انسان قرار بگیرند.
شناسایی این کودکان، محافظت از آنها و فراهم کردن زمینه‌ی بازگشتشان به خانواده‌ها از محورهای مهم برنامه‌های حمایت از کودک است. با این حال، ناپدید شدن کودکان می‌تواند دلایل متفاوتی داشته باشد و هر پرونده به بررسی جداگانه نیاز دارد.
در جریان تهیه‌ی گزارش بی‌بی‌سی، خبر بازگشت احمد سدیس به خانه کمتر از یک روز پس از ناپدید شدنش نیز دریافت شد. در مقابل، فاطمه چهار روز پس از ناپدید شدن جان باخته بود، جواد پس از نجات به خانواده‌اش بازگشت و خانواده سید بهرام همچنان در انتظار خبری از فرزند خود است.
این موارد، در کنار نبود آمار جامع از سراسر افغانستان، نشان می‌دهد که بدون اطلاعات دقیق و قابل ارزیابی، نمی‌توان تصویری روشن از گستره‌ی مفقودی کودکان و میزان موفقیت اقدامات حمایتی در این کشور ارائه کرد.
منبع: بی‌بی‌سی
