بسته شدن دو گذرگاه مهم پاکستان و یک گذرگاه مرزی عراق به روی ایران، در کنار تحریم‌های آمریکا و محدودیت‌های حمل‌ونقل دریایی و هوایی، مسیرهای تجاری ایران را بیش از پیش تحت فشار قرار داده است. بر اساس گزارش وال‌استریت ژورنال، این محدودیت‌ها به توقف کامیون‌ها، اختلال در صادرات و افزایش خطر فساد محموله‌ها منجر شده و می‌تواند بی‌ثباتی اقتصادی و فشار بر قیمت کالاهای اساسی را تشدید کند.
توقف تجارت زمینی ایران در سه گذرگاه
روزنامه وال‌استریت ژورنال گزارش داده است که پاکستان و عراق در چارچوب مجموعه‌ای از اقدامات محدودکننده، تردد در برخی مسیرهای زمینی مهم ایران را متوقف کرده‌اند؛ اقداماتی که هم‌زمان با تشدید کارزار فشار اقتصادی دولت «دونالد ترامپ» علیه تهران صورت می‌گیرد.
پاکستان در آخر هفته گذشته ورود کامیون‌های ایرانی را از دو گذرگاه ریمدان-گبد و میرجاوه- متوقف کرد. این مسیرها از راه‌های مهم انتقال زمینی کالا میان دو کشور و دسترسی به بندر اصلی شرق ایران هستند.
مقام‌های پاکستانی ابتدا ملاحظات امنیتی را دلیل این تصمیم اعلام کردند، اما سخنگوی وزارت امور خارجه این کشور روز جمعه تأکید کرد که اسلام‌آباد به تحریم‌های قابل‌اجرا پایبند است. او گفت: «پاکستان به‌عنوان عضوی مسئول از جامعه بین‌المللی، مطابق با قوانین بین‌المللی و داخلی، به تمام تحریم‌های قابل‌اجرا پایبند است و به این کار ادامه خواهد داد.»
در عراق نیز گذرگاه مرزی «شیب» روز چهارشنبه بسته شد. این گذرگاه استان‌های مهم نفت‌خیز دو کشور را به یکدیگر متصل می‌کند. بغداد هدف از این اقدام را افزایش نظارت مرزی و مقابله با قاچاق اعلام کرده است.
فشار آمریکا برای محدود کردن مسیرهای زمینی
این تحولات در شرایطی رخ می‌دهد که واشینگتن در تلاش است محدودیت‌های اقتصادی علیه ایران را به حوزه‌های فراتر از مبادلات مالی گسترش دهد.
«اسکات بسنت»، وزیر خزانه‌داری آمریکا، اوایل ماه جاری میلادی اعلام کرده بود که واشینگتن برای مسدود کردن مسیرهای زمینی ایران با پاکستان و ترکیه همکاری می‌کند. او همچنین از کارزاری با هدف «انزوای کامل» حکومت ایران سخن گفته بود.
وزارت خزانه‌داری آمریکا پیش‌تر احتمال اعمال تحریم علیه شرکت‌هایی را بررسی کرده بود که انبارها و مراکز توزیع کالا را در اختیار ایران قرار می‌دهند؛ اقدامی که هدف آن دشوارتر کردن انتقال کالا از طریق مرزهای زمینی عنوان شده است.
یکی از مقام‌های دولت ترامپ نیز به وال‌استریت ژورنال گفت که کارزار اقتصادی آمریکا به انزوای بیشتر حکومت ایران و افزایش فشار بر آن کمک می‌کند.
در همین حال، فشارهای اقتصادی با تلاش‌های نظامی و سیاسی دولت ترامپ برای وادار کردن تهران به دادن امتیاز در برنامه هسته‌ای خود همراه شده است.
تجارت زمینی ایران؛ توقف کامیون‌ها و فساد محموله‌ها
اختلال در گذرگاه‌های مرزی، مشکلات تجارت و حمل‌ونقل زمینی ایران را تشدید کرده است. «احسان ملک‌زاده»، رئیس انجمن شرکت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی ایران، اعلام کرده بود که تا ۷ مهر حدود ۱۷ هزار کامیون در مرزهای ایران با ترکیه، افغانستان و جمهوری آذربایجان در انتظار عبور بودند. به گفته او، تأخیرهای مرزی معمولاً به حدود ۲۰ روز می‌رسید.
هم‌زمان، صدها راننده ایرانی در گذرگاه‌های پاکستان گرفتار صف‌های طولانی شده‌اند. اتحادیه انجمن‌های کامیون‌داران و رانندگان سراسر ایران روز سه‌شنبه اعلام کرد که برخی رانندگان به دلیل طولانی شدن توقف‌ها، ناچار شده‌اند محموله‌های فاسدشدنی، از جمله میوه و محصولات کشاورزی، را رها کنند.
یک مقام ایرانی نیز به وال‌استریت ژورنال گفته است که صادرات زمینی ایران به پاکستان در پی محدودیت‌های اخیر متوقف شده است. این مقام جزئیاتی درباره ارزش کالاهای متوقف‌شده یا زمان احتمالی ازسرگیری صادرات ارائه نکرده است.
یکی دیگر از محموله‌های گرفتار در مرز پاکستان، بیش از ۴۵۰۰ تن گاز مایع کپسولی است که به گفته تلویزیون حکومتی ایران، در سمت ایرانی مرز متوقف مانده است. گاز مایع از معدود اقلام صادراتی انرژی ایران به شمار می‌رود.
نگرانی از تشدید فشار بر قیمت کالاهای اساسی
اهمیت این محدودیت‌ها زمانی بیشتر می‌شود که مسیرهای زمینی باید بخشی از ظرفیت ازدست‌رفته حمل‌ونقل دریایی را جبران کنند. پیش از این نیز محاصره دریایی آمریکا و تحریم‌های شدید علیه شرکت‌های هواپیمایی ایران، بخش‌هایی از شبکه حمل‌ونقل خارجی ایران را مختل کرده بود.
اگرچه همه گذرگاه‌های زمینی ایران بسته نشده‌اند، محدودیت‌های جدید موجب افزایش ازدحام کامیون‌ها و دشوارتر شدن انتقال کالا شده است. این وضعیت علاوه بر آسیب زدن به صادرات، می‌تواند هزینه‌های حمل‌ونقل و تأمین کالا را افزایش دهد.
«میعاد مالکی»، مقام پیشین مسئول پرونده تحریم‌ها در وزارت خزانه‌داری آمریکا، هشدار داده است که بسته شدن بخشی از گذرگاه‌های مرزی می‌تواند بی‌ثباتی اقتصادی ایران را تشدید کند.
این نگرانی‌ها در شرایطی مطرح می‌شود که قدرت خرید خانوارهای ایرانی کاهش یافته و ارزش ریال نیز با افت بیشتری روبه‌رو شده است. بر اساس گزارش منتشرشده، نرخ دلار آمریکا در هفته گذشته از ۲۷۴ هزار تومان فراتر رفت؛ وضعیتی که در کنار اختلال در مسیرهای تجاری، فشار مضاعفی بر اقتصاد ایران وارد می‌کند.
