واسطه‌های فعال در شبکه‌های اجتماعی با معرفی خود به‌عنوان مدیر خیریه یا تسهیل‌کننده فرزندخواندگی، برای واگذاری نوزادان تا ۳۰۰ میلیون تومان مطالبه می‌کنند. معاملاتی که بخشی از گزارش‌ها درباره فروش نوزاد در ایران را تشکیل می‌دهد و گاه با وعده صدور مدارک هویتی به نام متقاضی و محرمانه ماندن تمام مراحل همراه است.
گفت‌وگو با چند نفر از افراد فعال در این زمینه نشان می‌دهد که برخی واسطه‌ها با عنوان‌هایی مانند کمک به خانواده‌های نیازمند و فرزندخواندگی، نوزادان را در برابر دریافت پول واگذار می‌کنند. در بعضی موارد نیز ادعاهایی درباره ثبت مدارک بارداری و تولد به نام زنی غیر از مادر واقعی کودک مطرح شده است. اقداماتی که با قوانین ایران درباره سرپرستی کودکان مغایرت دارند.
مطالبه ۳۰۰ میلیون تومان برای واگذاری نوزاد
یکی از واسطه‌ها که خود را مدیر یک مؤسسه خیریه معرفی می‌کند، مدعی است نوزادان را با جنسیت دلخواه و در کمتر از ۱۰ روز پس از تولد به خانواده‌های متقاضی تحویل می‌دهد. او وعده می‌دهد مدارک پزشکی، گواهی ولادت و شناسنامه به نام متقاضی صادر یا ثبت شوند و هویت او محرمانه بماند.
این زن ابتدا می‌گوید نوزادان رهاشده در بیمارستان را به خانواده‌ها می‌سپارد. همچنین توضیح می‌دهد: «ترجیح می‌دهم این فرشتگان خدا به دست خانواده سپرده شوند تا بهزیستی.» اما او در ادامه می‌گوید برخی نوزادان متعلق به خانواده‌هایی هستند که توان نگهداری از فرزندشان را ندارند و در برابر دریافت پول حاضر به واگذاری کودک می‌شوند.
این واسطه برای یک نوزاد پسر ۳۰۰ میلیون تومان مطالبه می‌کند. همچنین می‌گوید پول صرف هزینه‌های بیمارستان، مراحل قانونی و کمک به خانواده کودک خواهد شد. او به‌جای واژه «قیمت»، از اصطلاح «هدیه» استفاده می‌کند. به گفته او، تشکیل پرونده با دریافت مدارک شناسایی متقاضیان آغاز می‌شود و به‌تنهایی ۲۰ میلیون تومان هزینه دارد. این زن همچنین مدعی است نوزادان سالمند و متقاضیان می‌توانند پیش از تحویل، آن‌ها را نزد پزشک مورد اعتماد خود معاینه کنند.
در یکی دیگر از کانال‌های تلگرامی که برای زنان آسیب‌پذیر و کودکان کمک مالی جمع‌آوری می‌کند، آگهی زنی در ماه هشتم بارداری منتشر شده که به گفته گردانندگان کانال، از خانه رانده شده است. این آگهی در نهایت به پیشنهاد واگذاری نوزاد در برابر ۱۵۰ میلیون تومان به‌اضافه هزینه‌های بیمارستان می‌رسد.
مدیر این کانال که خود را «دکتر» معرفی می‌کند، مدعی است نوزادان را به خانواده‌های متقاضی فرزندخواندگی معرفی می‌کند.
ثبت تولد به نام مادرخوانده در برابر ۷۰ میلیون تومان
یک پرستار می‌گوید در سال ۱۴۰۰ واسطه واگذاری یک نوزاد به خانواده‌ای ایرانی ساکن آمریکا بوده است. به گفته او، مادر واقعی کودک که چهار فرزند داشت و پنجمین بارداری خود را تجربه می‌کرد، به دلیل فقر قصد داشت در ماه دوم بارداری آن را پایان دهد.
این پرستار می‌گوید خانواده متقاضی پس از آشنایی با زن باردار، هزینه‌های ویزیت پزشک، سونوگرافی و بخشی از مخارج زندگی او را پرداخت کرد. در نهایت، زن در برابر دریافت ۷۰ میلیون تومان پذیرفت نوزاد را پس از تولد واگذار کند.
بر اساس روایت این پرستار، با هماهنگی‌هایی در بیمارستان، مدارک سونوگرافی و آزمایش‌های دوران بارداری به نام مادرخوانده ثبت شد. همچنین نوزاد دختر نیز با نام او از بیمارستان ترخیص شد. او می‌گوید مادر واقعی و مادرخوانده حتی در بیمارستان یکدیگر را ملاقات نکردند و نوزاد حدود یک ماه پس از تولد به آمریکا منتقل شد.
بر اساس ماده ۴ قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی‌سرپرست و بدسرپرست، ایرانیان مقیم خارج از کشور نیز می‌توانند از طریق نمایندگی‌های ایران برای سرپرستی کودک درخواست دهند. با این حال، این پرستار می‌گوید برخی خانواده‌ها ترجیح می‌دهند به‌جای طی کردن مراحل قانونی، کودک را از ابتدا فرزند خود معرفی کنند.
به گفته او، برخی متقاضیان با استفاده از گریم، لباس‌های مخصوص بارداری و عکس‌های ساختگی تلاش می‌کنند وانمود کنند که مادرخوانده دوران بارداری را گذرانده است. او می‌گوید در مورد نوزادی که خود واسطه واگذاری‌اش بوده، از مادرخوانده در تخت بیمارستان نیز عکس گرفته شده بود.
نوزادان چندروزه و پیشنهاد واگذاری دوقلوها
در کانال تلگرامی دیگری، آگهی واگذاری یک نوزاد دختر سه‌روزه و یک نوزاد پسر هفت‌روزه منتشر شده است. مدیر کانال از متقاضیان می‌خواهد ابتدا با زنی که «خانم دکتر» خطاب می‌شود، تماس بگیرند.
این زن می‌گوید خانواده‌های ایرانی ساکن خارج از کشور نیز می‌توانند متقاضی باشند، اما باید فردی در ایران مسئولیت تشکیل پرونده و پیگیری مراحل را بر عهده بگیرد. او حتی پیشنهاد می‌کند زمان تولد نوزاد با تاریخ سفر مادرخوانده به ایران هماهنگ شود.
به گفته این واسطه، نوزادان حاصل بارداری‌های ناخواسته‌اند و خانواده‌هایشان توان مالی نگهداری از آن‌ها را ندارند. او مدعی است برای ارزیابی متقاضیان، مدارک شناسایی زوج را دریافت می‌کند و دو تا سه جلسه ملاقات حضوری برگزار می‌کند.
هزینه تشکیل پرونده در این کانال ۱۰ میلیون تومان اعلام شده و در صورت درخواست دوقلوها، ۳۰ میلیون تومان دیگر به مبلغ مطالبه‌شده اضافه می‌شود. یک پرستار آشنا با این معاملات نیز به رادیو فردا می‌گوید: «۳۰۰ میلیون تومان برای یک نوزاد، رقمی منطقی است.»
ممنوعیت قانونی و سابقه فروش نوزاد در ایران
بر اساس اعلام پیشین قوه قضائیه، خریدوفروش کودک، «حتی با عنوان فرزندخواندگی»، جرم است. ماده ۱۱ قانون حمایت از اطفال و نوجوانان مصوب سال ۱۳۹۹ نیز هرگونه معامله درباره طفل یا نوجوان را ممنوع کرده و برای مرتکبان مجازات حبس درجه پنج در نظر گرفته است. این قانون برای واسطه‌گری در چنین معاملاتی نیز مجازات تعیین می‌کند.
همچنین طبق قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی‌سرپرست و بدسرپرست مصوب سال ۱۳۹۲، واگذاری سرپرستی باید با نظارت سازمان بهزیستی و حکم دادگاه انجام شود. همچنین توافق خصوصی افراد جایگزین این روند قانونی نیست.
مقام‌های رسمی پیش‌تر نیز درباره فروش نوزاد در ایران هشدار داده‌اند. در دی‌ماه ۱۴۰۰، معاون اجتماعی سازمان بهزیستی از افزایش موارد فروش نوزاد خبر داد. او گفت در برخی موارد، معامله پیش از تولد کودک انجام می‌شود.
در بهمن همان سال، رئیس پلیس فضای تولید و تبادل اطلاعات تهران از شناسایی و بازداشت اعضای گروهی خبر داد که در فضای مجازی نوزادان را به قیمت ۱۲۰ میلیون تومان عرضه می‌کردند. به گفته پلیس، هنگام بازداشت این افراد یک نوزاد ۱۵روزه نیز پیدا شده بود.
با وجود این برخوردها، بررسی‌ها نشان می‌دهد پیشنهادهای فروش نوزاد در ایران در برابر پول همچنان با عنوان‌هایی مانند خیریه، کمک به خانواده‌های نیازمند و فرزندخواندگی مطرح می‌شوند. وعده ثبت مدارک تولد به نام متقاضی نیز نگرانی‌ها را از معامله غیرقانونی کودک فراتر می‌برد. همچنین احتمال دستکاری یا جعل اسناد پزشکی و هویتی را مطرح می‌کند.
منبع: رادیوفردا
