در پی مرگ سه نفر و شناسایی چند مورد قطعی و مشکوک ابتلا به «هانتاویروس» در کشتی «ام‌وی هوندیوس»، سازمان بهداشت جهانی اعلام کرده که خطر عمومی برای مردم پایین است؛ اما به دلیل شناسایی نوع «آند» هانتاویروس، ردیابی مسافران و تماس‌های نزدیک آن‌ها در چند کشور آغاز شده است.
شیوع هانتاویروس در یک کشتی اکتشافی ـ تفریحی که سفر خود را از جنوب آرژانتین آغاز کرده بود، بار دیگر نگاه‌ها را به سمت بیماری‌هایی برده که معمولاً از حیوانات به انسان منتقل می‌شوند، اما در شرایط خاص می‌توانند به یک موضوع جدی بهداشت عمومی تبدیل شوند.
جزئیات شیوع هانتاویروس در کشتی «ام‌وی هوندیوس»
ماجرا از کشتی «ام‌وی هوندیوس» آغاز شد؛ کشتی‌ای که در مسیر سفر به مناطق قطبی و اقیانوس اطلس جنوبی بود و حدود ۱۴۷ تا ۱۵۰ مسافر و خدمه در آن حضور داشتند. سازمان بهداشت جهانی اعلام کرده است که در تاریخ دوم مه ۲۰۲۶، خوشه‌ای از بیماری شدید تنفسی در میان مسافران این کشتی به این سازمان گزارش شد. در گزارش اولیه این سازمان، هفت مورد شامل دو مورد قطعی آزمایشگاهی و پنج مورد مشکوک اعلام شد که در میان آن‌ها سه مرگ نیز ثبت شده بود. گزارش‌های جدیدتر رسانه‌های بین‌المللی از افزایش موارد قطعی به پنج نفر و باقی ماندن چند مورد مشکوک خبر داده‌اند.
آنچه این پرونده را حساس‌تر کرده، شناسایی نوعی از هانتاویروس به نام «آند» است؛ گونه‌ای که عمدتاً در آمریکای جنوبی دیده می‌شود و برخلاف بسیاری از انواع دیگر هانتاویروس، در موارد محدود و نادر می‌تواند میان انسان‌ها نیز منتقل شود؛ به‌ویژه در تماس نزدیک، طولانی و مستقیم با فرد بیمار. با وجود این، سازمان بهداشت جهانی و مقام‌های بهداشتی بین‌المللی تأکید کرده‌اند که خطر عمومی برای مردم پایین ارزیابی می‌شود. همچنین این بیماری در وضعیت فعلی شبیه بیماری‌هایی مانند کووید نیست که به‌سرعت در جامعه پخش شود.
هانتاویروس چیست؟
هانتاویروس یک خانواده از ویروس‌هاست که می‌تواند در انسان باعث بیماری‌های شدید شود. منبع اصلی این ویروس‌ها معمولاً جوندگان آلوده، به‌ویژه موش‌ها و برخی گونه‌های وحشی جوندگان هستند. انسان معمولاً زمانی آلوده می‌شود که ذرات آلوده از ادرار، مدفوع یا بزاق جوندگان آلوده وارد هوا شود و فرد آن را تنفس کند. تماس مستقیم با مواد آلوده یا دست زدن به محیط آلوده و سپس تماس با دهان، بینی یا چشم نیز می‌تواند خطرساز باشد.
در کانادا، نوع شناخته‌شده‌تر هانتاویروس بیشتر با موش گوزنی ارتباط دارد و می‌تواند باعث بیماری شدید ریوی شود. سازمان بهداشت عمومی انتاریو می‌گوید سندرم ریوی ناشی از هانتاویروس می‌تواند به تنگی نفس شدید و افت فشار خون منجر شود. اما تاکنون مورد انسانی این بیماری در انتاریو گزارش نشده است.
نکته مهم این است که همه هانتاویروس‌ها مانند هم رفتار نمی‌کنند. بسیاری از انواع آن از انسان به انسان منتقل نمی‌شوند و مسیر اصلی انتقال همان تماس با فضولات یا بزاق جوندگان آلوده است. اما هانتاویروس نوع آند که در آمریکای جنوبی گزارش می‌شود، استثنایی مهم دارد و در مواردی، انتقال محدود میان انسان‌ها از طریق تماس نزدیک مشاهده شده است.
در کشتی چه اتفاقی افتاد؟
بر اساس گزارش سازمان بهداشت جهانی، نخستین بیمار شناخته‌شده در کشتی از ششم آوریل ۲۰۲۶ دچار علائمی مانند تب، سردرد و اسهال خفیف شد. وضعیت او سپس بدتر شد و در یازدهم آوریل با علائم شدید تنفسی جان خود را از دست داد. جسد او چند روز بعد در جزیره سنت هلنا از کشتی خارج شد. همسر او نیز که تماس نزدیک با وی داشت، پس از پیاده شدن از کشتی و انتقال به آفریقای جنوبی، جان باخت.
در ادامه، چند نفر دیگر از مسافران و خدمه دچار علائم هانتاویروس شدند. گزارش‌ها حاکی است که سه نفر از افراد بیمار از کشتی تخلیه پزشکی شده‌اند و برخی بیماران به کشورهای مختلف از جمله هلند، آلمان، سوئیس و آفریقای جنوبی منتقل شده‌اند. همزمان، چند کشور در حال ردیابی مسافرانی هستند که پیش از شناسایی قطعی بیماری از کشتی پیاده شده بودند.
یکی از نگرانی‌های اصلی این است که حدود ۳۰ تا ۴۰ نفر از مسافران در جریان توقف کشتی در سنت هلنا پیاده شده‌اند و سپس به کشورهای مختلف بازگشته‌اند. همین موضوع باعث شده مقام‌های بهداشتی در چند کشور، از جمله بریتانیا، هلند، آفریقای جنوبی، سنگاپور، آمریکا و دیگر کشورها، فرایند ردیابی تماس‌ها را آغاز کنند.
کشتی پس از توقف در نزدیکی کیپ‌ورد، مسیر خود را به سمت جزایر قناری اسپانیا ادامه داد. مقام‌های اسپانیا اجازه پهلوگیری کنترل‌شده کشتی را صادر کردند، اما قرار شد تخلیه مسافران و اقدامات بهداشتی با پروتکل‌های سخت‌گیرانه انجام شود تا تماس آن‌ها با جامعه محلی به حداقل برسد.
ارتباط کانادایی‌ها با این ماجرا چیست؟
در گزارش‌های کانادایی آمده است که چند شهروند کانادایی در میان افراد مرتبط با این کشتی بوده‌اند. طبق گزارش گلوبال نیوز، دو کانادایی که در این سفر حضور داشته‌اند اکنون در انتاریو هستند و مقام‌های بهداشتی گفته‌اند که آن‌ها بدون علامت ابتلا به هانتاویروس بوده و تحت پایش و خودایزوله‌سازی قرار گرفته‌اند. همچنین یک فرد مرتبط دیگر در کبک نیز تحت نظر قرار گرفته است. در عین حال، مقام‌های کانادایی اعلام کرده‌اند با چند شهروند کانادایی دیگر که همچنان در کشتی حضور داشته‌اند در تماس هستند.
بنابراین، در حال حاضر موضوع اصلی برای کانادا، نه شیوع عمومی هانتاویروس در داخل کشور، بلکه پایش مسافران، ردیابی تماس‌های نزدیک، بررسی علائم احتمالی و جلوگیری از هرگونه انتقال محدود احتمالی است.
علائم هانتاویروس چیست؟
علائم هانتاویروس معمولاً بلافاصله ظاهر نمی‌شود. دوره نهفتگی بیماری می‌تواند از چند روز تا چند هفته طول بکشد. منابع بهداشتی کانادا اعلام کرده‌اند که علائم سندرم ریوی هانتاویروس معمولاً یک تا شش هفته پس از تماس با ویروس ظاهر می‌شود. برخی منابع بین‌المللی نیز بازه یک تا هشت هفته را مطرح کرده‌اند.
علائم اولیه هانتاویروس ممکن است شبیه آنفلوآنزا یا یک بیماری ویروسی معمولی باشد، از جمله:
- خستگی شدید
- تب و لرزسردرد
- درد عضلانی
- سرگیجه
- تهوع و استفراغ
- درد شکم
- اسهال
- سرفه
در موارد شدیدتر، بیماری می‌تواند به تنگی نفس، مشکل شدید تنفسی، افت فشار خون، تجمع مایع در ریه‌ها و نارسایی قلبی_ریوی منجر شود. سازمان بهداشت جهانی هشدار می‌دهد که در شکل شدید بیماری، وضعیت بیمار ممکن است سریعاً بدتر شود و نیاز به مراقبت بیمارستانی فوری، اکسیژن، بخش مراقبت‌های ویژه و در برخی موارد دستگاه‌های پیشرفته حمایت تنفسی و قلبی وجود داشته باشد.
آیا هانتاویروس درمان یا واکسن دارد؟
برای بسیاری از انواع هانتاویروس، درمان اختصاصی قطعی و واکسن عمومی در دسترس نیست. درمان اصلی، مراقبت حمایتی است. یعنی تشخیص زودهنگام، انتقال سریع بیمار به بیمارستان، کنترل وضعیت تنفسی، اکسیژن‌رسانی، مایعات، کنترل فشار خون و در موارد شدید بستری در بخش مراقبت‌های ویژه. دولت کانادا نیز تأکید کرده است که واکسن عمومی برای پیشگیری از عفونت هانتاویروس وجود ندارد و مهم‌ترین راه پیشگیری، جلوگیری از تماس با جوندگان و پاک‌سازی ایمن محیط‌های آلوده است.
آیا هانتاویروس می‌تواند به پاندمی تبدیل شود؟
بر اساس اطلاعات فعلی، پاسخ کوتاه این است: احتمال پاندمی شدن بسیار پایین ارزیابی می‌شود.
دلیل اصلی این است که هانتاویروس مانند ویروس کرونا یا آنفلوآنزا به‌راحتی از فردی به فرد دیگر منتقل نمی‌شود. مسیر اصلی انتقال، تماس با جوندگان آلوده و محیط آلوده به ادرار، مدفوع یا بزاق آن‌هاست. حتی در مورد نوع «آند» که قابلیت انتقال محدود انسانی دارد، این انتقال معمولاً در تماس نزدیک و طولانی با فرد بیمار دیده شده است، نه در تماس‌های معمول روزمره.
سازمان بهداشت جهانی نیز در ارزیابی خود اعلام کرده که خطر عمومی پایین است. با این حال، به دلیل شدت بیماری در برخی بیماران، مرگ‌ومیر بالا در موارد شدید، و وجود مسافران از ملیت‌های مختلف، کشورها موضوع را جدی گرفته‌اند. همچنین در حال ردیابی تماس‌ها و پایش افراد در معرض خطر هستند.
پس نگرانی جهانی از این پرونده به معنی آغاز یک پاندمی نیست؛ بلکه به معنی اجرای اصل احتیاط در بهداشت عمومی است. یعنی وقتی یک بیماری نادر اما مرگبار در محیط بسته کشتی دیده می‌شود، مقام‌ها باید سریع عمل کنند، حتی اگر احتمال گسترش عمومی پایین باشد.
شباهت و تفاوت با ماجرای کرونا و کشتی‌ها
در حافظه عمومی جهان، کشتی‌های تفریحی با آغاز بحران کرونا گره خورده‌اند؛ به‌ویژه ماجرای کشتی‌هایی که در اوایل همه‌گیری کرونا به نماد انتقال سریع ویروس در محیط بسته تبدیل شدند. اما باید دقیق گفت که کرونا از کشتی شروع نشد؛ بلکه کشتی‌ها در روزهای نخست همه‌گیری، محیطی مناسب برای انتشار سریع ویروس بودند. زیرا مسافران در فضای بسته، اتاق‌های نزدیک، سالن‌های مشترک و برنامه‌های گروهی حضور داشتند.
شباهت ماجرای هانتاویروس با آن تجربه این است که کشتی‌ها می‌توانند بیماری را به یک مسئله چندملیتی تبدیل کنند. یک کشتی ممکن است مسافرانی از ده‌ها کشور داشته باشد. اگر بیماری دیر شناسایی شود و مسافران در بنادر مختلف پیاده شوند، ردیابی تماس‌ها دشوار و بین‌المللی می‌شود. همین اتفاق اکنون در پرونده کشتی هوندیوس دیده می‌شود. زیرا برخی مسافران پیش از تشخیص قطعی بیماری از کشتی خارج شده و به کشورهای مختلف برگشته‌اند.
اما تفاوت بسیار مهم این است که هانتاویروس، حتی نوع «آند»، رفتار انتقالی مشابه کرونا ندارد. کرونا می‌توانست از طریق تماس‌های معمول و حضور در فضاهای بسته به‌سرعت در جامعه پخش شود، اما هانتاویروس عمدتاً با جوندگان آلوده ارتباط دارد و انتقال انسانی آن، در صورت وقوع، محدودتر و وابسته به تماس نزدیک است. همین تفاوت باعث شده سازمان بهداشت جهانی خطر عمومی این پرونده را پایین بداند.
چرا نوع «آند» هانتاویروس مهم است؟
نوع «آند» از نظر بهداشت عمومی مهم‌تر از بسیاری از انواع دیگر هانتاویروس است، چون در آمریکای جنوبی دیده می‌شود و تنها نوع شناخته‌شده هانتاویروس است که می‌تواند در موارد محدود از انسان به انسان منتقل شود. این انتقال معمولاً در میان اعضای خانواده، هم‌اتاقی‌ها، مراقبان یا کسانی دیده می‌شود که تماس نزدیک و طولانی با بیمار داشته‌اند.
به همین دلیل، در پرونده کشتی هوندیوس فقط خود بیماران اهمیت ندارند؛ افرادی که با آن‌ها کابین مشترک داشته‌اند، در کنار آن‌ها غذا خورده‌اند، مراقبت پزشکی انجام داده‌اند یا در سفرهای طولانی کنارشان بوده‌اند نیز باید شناسایی و پایش شوند.
آیا مردم عادی در کانادا باید نگران باشند؟
در حال حاضر، بر اساس اطلاعات موجود، دلیلی برای نگرانی عمومی در کانادا وجود ندارد. مقام‌های بهداشتی و استان‌ها در حال پایش افراد مرتبط با کشتی هستند و موارد گزارش‌شده در کانادا بدون علامت معرفی شده‌اند. خطر اصلی متوجه کسانی است که در کشتی بوده‌اند، تماس نزدیک با بیماران داشته‌اند یا در محیطی قرار گرفته‌اند که احتمال آلودگی به جوندگان وجود داشته است.
با این حال، مردم باید بدانند هانتاویروس در اصل بیماری مرتبط با جوندگان است. بنابراین در خانه، کلبه، انبار، محل کار، مزرعه، کمپ، گاراژ یا هر محیطی که احتمال حضور موش وجود دارد، باید از تماس مستقیم با فضولات جوندگان خودداری شود. دولت کانادا توصیه می‌کند برای پیشگیری، محیط‌های آلوده به فضولات جوندگان به‌صورت خشک جارو نشوند، چون این کار می‌تواند ذرات آلوده را وارد هوا کند. روش درست، ضدعفونی و پاک‌سازی مرطوب و ایمن است.
چه کسانی بیشتر در معرض خطر هانتاویروس هستند؟
افرادی که در محیط‌های زیر کار یا زندگی می‌کنند، بیشتر باید احتیاط کنند:
- کلبه‌ها و خانه‌های روستایی یا نیمه‌متروک
- انبارها، گاراژها و زیرزمین‌های آلوده به موش
- مزارع و محیط‌های کشاورزی
- کمپینگ و اقامت در طبیعت
- کارگاه‌هایی که احتمال حضور جوندگان دارند
- محل‌هایی که مدت طولانی بسته بوده و سپس بدون تهویه و پاک‌سازی باز می‌شوند
در این محیط‌ها، خطر اصلی از تنفس گردوغبار آلوده به ادرار، مدفوع یا بزاق جوندگان می‌آید.
سخن پایانی
پرونده کشتی هوندیوس یک هشدار جدی برای بهداشت جهانی است، اما به معنی آغاز یک پاندمی تازه نیست. هانتاویروس بیماری نادری است که می‌تواند بسیار شدید و حتی مرگبار باشد، اما مسیر انتقال آن با کرونا تفاوت اساسی دارد. نوع «آند» که در این پرونده مطرح شده، از این جهت نگران‌کننده است که می‌تواند در موارد محدود میان انسان‌ها منتقل شود. با این حال، انتقال آن معمولاً نیازمند تماس نزدیک و طولانی است.
در حال حاضر، مهم‌ترین اقدامات شامل قرنطینه، پایش علائم، ردیابی تماس‌ها، تخلیه پزشکی بیماران و همکاری کشورها با سازمان بهداشت جهانی است. برای مردم عادی کانادا، پیام اصلی این است: وحشت لازم نیست، اما آگاهی و احتیاط ضروری است.
هانتاویروس یادآوری می‌کند که در جهانی با سفرهای بین‌المللی، کشتی‌های چندملیتی و تماس نزدیک انسان با محیط‌های طبیعی، بیماری‌های نادر نیز می‌توانند ناگهان به یک موضوع جهانی تبدیل شوند. نه الزاماً به‌خاطر توان بالای ویروس در گسترش، بلکه به‌خاطر سرعت جابه‌جایی انسان‌ها در جهان امروز.
