تشخیص یک بیماری با کمک هوش مصنوعی بعد از پنج سال سردرگمی پزشکان، زندگی یک دختر ۲۳ ساله را زیر و رو کرد. اما آیا واقعاً هوش مصنوعی میتواند جای دکترها را بگیرد؟
پنج سال تمام، هر بار که «فوبی تسوریر» برای پیدا کردن دلیل علائم عجیب و غریبش پیش دکتر میرفت، تقریبا یک جواب تکراری میشنید: «استرس داری» یا «احتمالاً صرع است».
در این مدت نهتنها حال او بهتر نشد، بلکه کار به جایی رسید که حتی یک بار به کما رفت. تا اینکه بالاخره یک اتفاق غیرمنتظره مسیر زندگی این دختر ۲۳ ساله را عوض کرد؛ او تمام علائمش را در «ChatGPT» نوشت و این هوش مصنوعی، اسم یک بیماری نادر را به او گفت که بعداً آزمایشهای ژنتیک هم آن را تایید کردند.
۵ سال درگیری با تشخیصهای اشتباه
«فوبی» که اهل بریتانیاست، از حوالی ۱۸ سالگی با مشکلاتی درگیر شد که هر روز زندگی را برایش سختتر میکرد. تشنج، از دست دادن تعادل، ضعف حرکتی و علائمی که روزبهروز بدتر میشدند، باعث شد بارها و بارها به مطب پزشکان مختلف مراجعه کند.
با وجود معاینهها و آزمایشهای زیاد، پزشکان نتوانستند دلیل اصلی حال بد او را پیدا کنند. بعضیها میگفتند مشکل از اضطراب است و بعضی دیگر هم به بیماری صرع شک داشتند. در این سالها، «فوبی» داروهای مختلفی مصرف کرد و حتی یک بار به خاطر وخامت حالش در بخش مراقبتهای ویژه (ICU) بستری شد و به کما رفت. اما با این همه، هیچکس جواب روشنی برای بیماریاش نداشت.
«فوبی» بعدها گفت که سختترین قسمت ماجرا این بود که با این حس زندگی کنی که هیچکس واقعاً نمیداند چه بلایی دارد سر بدنت میآید.
روزی که «ChatGPT» همهچیز را عوض کرد
بعد از سالها بیجواب ماندن، «فوبی» تصمیم گرفت تمام علائمش را مو به مو در «ChatGPT» بنویسد. هوش مصنوعی بعد از بررسی اطلاعاتی که فوبی به آن داده بود، گفت که احتمالاً پای یک بیماری ژنتیکی نادر به نام «پاراپلژی اسپاستیک ارثی» (HSP) در میان است؛ بیماری عجیبی که خیلی از دکترها در تمام طول کارشان شاید فقط چند مورد از آن را ببینند.
نکته جالب اینجاست که «ChatGPT» ادعا نکرد که این یک تشخیص قطعی است؛ فقط پیشنهاد داد که این بیماری با علائم «فوبی» جور درمیآید و بهتر است یک پزشک آن را بررسی کند.
«فوبی» هم این موضوع را با دکترش در میان گذاشت. پزشک معالج برایش آزمایش ژنتیک نوشت و نتیجه آزمایش نشان داد که حدس هوش مصنوعی کاملاً درست بوده و «فوبی» واقعاً به همین بیماری نادر مبتلاست.
پاراپلژی اسپاستیک ارثی (HSP) چیست؟
پاراپلژی اسپاستیک ارثی، اسم دستهای از بیماریهای ژنتیکی نادر است که آرامآرام اعصابی را که مسئول کنترل حرکت پاها هستند، درگیر میکند. مهمترین علائم این بیماری عبارتاند از:
- سفتی و گرفتگی (اسپاسم) عضلات پا
- مشکل در راه رفتن
- به هم خوردن تعادل
- ضعف پیشرونده در پایینتنه
- در بعضی از بیماران، علائم عصبی دیگری مثل تشنج یا مشکلات ذهنی و شناختی
شدت این بیماری در همه آدمها یکسان نیست. بعضیها تا سالها فقط علائم خفیفی دارند، در حالی که گروهی دیگر به مرور زمان برای راه رفتن به عصا یا ویلچر نیاز پیدا میکنند. یکی از دلایلی که تشخیص این بیماری را سخت میکند، این است که علائم آن خیلی شبیه به بیماریهای عصبی دیگر است.
چرا تشخیص این بیماری اینقدر سخت است؟
معمولاً وقتی پزشکان علائمی مثل تشنج یا مشکل تعادل را میبینند، اول به سراغ بیماریهای رایجتر میروند. این کار کاملاً طبیعی است، چون احتمال ابتلا به بیماریهای شایع خیلی بیشتر از اختلالات ژنتیکی نادر است. اما در بیماریهایی مثل پاراپلژی اسپاستیک ارثی، علائم ممکن است ذرهذره خودشان را نشان دهند و تصویر کامل بیماری تازه بعد از چند سال مشخص شود.
به همین دلیل، خیلی از کسانی که به بیماریهای نادر مبتلا هستند، مجبورند قبل از اینکه به تشخیص نهایی برسند، از مطب دهها دکتر و از میان کلی آزمایش عبور کنند؛ مسیری کلافهکننده که گاهی سالها طول میکشد.
آیا هوش مصنوعی در پزشکی قابل اعتماد است؟
شاید با خواندن این پرونده در نگاه اول فکر کنید که «ChatGPT» توانسته کاری را بکند که دکترها از انجامش عاجز بودهاند. اما متخصصان میگویند واقعیت کمی متفاوت است.
هوش مصنوعی فقط با توجه به اطلاعاتی که کاربر به آن میدهد، الگوها را پیدا میکند و بیماریهای احتمالی را پیشنهاد میدهد. اما تصمیم آخر، درخواست آزمایش، تفسیر نتایج و تشخیص قطعی همچنان بر عهده پزشک است.
در ماجرای «فوبی» هم «ChatGPT» نه نسخهای پیچید و نه بهطور صددرصد گفت که بیماریاش چیست. این ابزار فقط اسم یک بیماری را آورد که ارزش بررسی بیشتر داشت؛ چیزی که در نهایت دکتر با انجام یک آزمایش ژنتیک آن را تایید کرد.
هوش مصنوعی؛ دستیار پزشک است، نه جایگزین او
در سالهای اخیر، استفاده از هوش مصنوعی در دنیای سلامت و پزشکی حسابی سرعت گرفته است. از بررسی عکسهای پزشکی بگیرید تا کمک به تشخیص بیماریهای نادر، این تکنولوژی کمکم دارد به یکی از دستیارهای خوب پزشکان تبدیل میشود.
با این حال، متخصصان بارها هشدار دادهاند که استفاده خودسرانه از ابزارهای هوش مصنوعی در زمینه پزشکی میتواند خطرناک باشد. جوابهایی که این سیستمها میدهند، کاملاً بستگی به کیفیت اطلاعاتی دارد که کاربر وارد میکند و گاهی ممکن است پیشنهادهای غلط یا ناقصی بدهند.
به همین خاطر، بهترین راه استفاده از هوش مصنوعی در پزشکی این است که از آن برای پیدا کردن سرنخهای جدید و آماده شدن برای یک گفتوگوی دقیقتر با پزشک استفاده کنیم؛ نه اینکه آن را جایگزین معاینه، آزمایش یا نظر یک متخصص بدانیم.
منابع: بیبیسی، انسیبیآی، مدلاینپلاس،
