با شروع فشار و اقدامات تازه بینالمللی بر سیاستهای شهرکسازی، روابط شماری از مهمترین متحدان غربی با اسرائیل وارد مرحله تازهای شده است.
کانادا، بریتانیا و فرانسه روز سهشنبه اعلام کردند دیگر به محکومکردن گسترش شهرک های اسرائیلی در کرانه باختری بسنده نخواهند کرد و برای مقابله عملی با این سیاست، به سمت ممنوعیت واردات کالاهای تولیدشده در شهرکها و اعمال اقدامات هدفمند علیه کسانی میروند که به توسعه این شهرکها کمک میکنند یا از آنها سود میبرند.
«مارک کارنی»، نخستوزیر کانادا، «اندی برنهام»، نخستوزیر بریتانیا و «امانوئل مکرون»، رئیسجمهوری فرانسه، در بیانیه مشترک خود اعلام کردند گسترش نظاممند شهرکها در کرانه باختری و افزایش شدید خشونت شهرکنشینان، اکنون به تهدیدی مستقیم و فوری برای امکان تشکیل کشور مستقل فلسطین تبدیل شده است.
اما مهمترین بخش بیانیه در چند جمله بعد قرار دارد.
سه کشور رسماً تأکید کردند که شهرک های اسرائیلی در سرزمینهای اشغالی بر اساس حقوق بینالملل غیرقانونی هستند و به همین دلیل کانادا، بریتانیا و فرانسه برای ممنوعیت واردات کالاهای تولیدشده در این شهرکها اقدام خواهند کرد.
همچنین قرار است اقدامات هدفمند دیگری علیه خود شهرکها و اشخاص یا مجموعههایی اعمال شود که توسعه آنها را تسهیل میکنند یا از فعالیت آنها منفعت اقتصادی میبرند.
به بیان سادهتر، سه دولت غربی در حال حرکت از مرحله اعتراض سیاسی به مرحلهای از فشار و اقدام بینالمللی هستند که میتواند بر پروژه شهرکسازی اسرائیل هزینه اقتصادی مستقیم ایجاد کند.
این تحول برای کانادا اهمیت ویژهای دارد
دولت مارک کارنی یک سال پس از بهرسمیتشناختن کشور فلسطین اکنون اعلام کرده است که حفاظت از راهحل دوکشوری نه فقط یک موضع دیپلماتیک، بلکه بخشی از منافع بنیادین ملی کانادا محسوب میشود.
سه رهبر در بیانیه خود هشدار دادهاند که اگر اقدام بیشتری صورت نگیرد، ممکن است زمانی فرا برسد که دیگر چیزی از امکان واقعی تشکیل یک کشور مستقل و بههمپیوسته فلسطینی باقی نمانده باشد.
در مرکز نگرانیها، پروژه شهرکسازی موسوم به ای-۱ قرار دارد
دولت اسرائیل در این منطقه، در شرق اورشلیم، طرح ساخت هزاران واحد شهرکنشینی را دنبال میکند. دفتر حقوق بشر سازمان ملل متحد هشدار داده است که اجرای این پروژه میتواند پیوستگی جغرافیایی کرانه باختری را بهشدت مختل کند و عملاً امکان شکلگیری یک کشور فلسطینی یکپارچه و قابلدوام را با مانع اساسی روبهرو سازد.
بر اساس اطلاعات سازمان ملل، طرح مورد بحث شامل بیش از سه هزار و چهارصد واحد شهرکنشینی است و میتواند بر چندین جامعه فلسطینی از جمله جامعه بدوی خانالاحمر اثر مستقیم بگذارد.
دفتر حقوق بشر سازمان ملل همچنین هشدار داده است که جابهجایی اجباری ساکنان فلسطینی این مناطق میتواند نقض جدی حقوق بینالملل و در شرایط مشخص، جنایت جنگی محسوب شود.
مسئله تنها ساخت خانههای جدید نیست
از دید منتقدان بینالمللی، توسعه این شهرکها بخشی از فرآیندی وسیعتر است که با تغییر واقعیت جغرافیایی کرانه باختری، گسترش کنترل اسرائیل و جداکردن مناطق فلسطینی از یکدیگر، تشکیل یک کشور مستقل فلسطینی را هر روز دشوارتر میکند.
حتی سازمان ملل هشدار داده است که پروژه ای-۱ میتواند ارتباط میان شمال و جنوب کرانه باختری و همچنین پیوند جغرافیایی اورشلیم شرقی با سایر مناطق فلسطینی را بهشدت مختل کند.
در همین حال، موضوع خشونت شهرکنشینان نیز به یکی دیگر از محورهای اصلی فشار بینالمللی بر دولت اسرائیل تبدیل شده است.در بیانیه مشترک وزیران خارجه ۱۲ کشور از جمله کانادا، بریتانیا، فرانسه، اسپانیا، ایرلند، نروژ، دانمارک و سوئد، سطح خشونت شهرکنشینان در کرانه باختری بیسابقه توصیف شده است.
این کشورها از دولت اسرائیل خواستهاند توسعه شهرکها را فوراً متوقف کند، عاملان خشونت علیه فلسطینیان را پاسخگو سازد و اتهامات مطرحشده علیه نیروهای اسرائیلی را نیز مورد تحقیق قرار دهد.
این موضع دیگر محدود به سه کشور نیست
در بیانیه روز سهشنبه، کانادا، دانمارک، فنلاند، فرانسه، ایسلند، ایرلند، نروژ، لهستان، پرتغال، اسپانیا، سوئد و بریتانیا اعلام کردهاند که محدودیتهای ملی یا اروپایی بر تجارت کالاهای مرتبط با شهرک های غیرقانونی را اعمال خواهند کرد یا بهطور فعال در حال بررسی چنین اقداماتی هستند.
کانادا، فرانسه و بریتانیا یک گام جلوتر رفته و مشخصاً اعلام کردهاند اقدامات ملی برای ممنوعیت تجارت کالاهای شهرکها را پیش خواهند برد.
این موضوع از نظر سیاسی نیز قابل توجه است، زیرا سه کشور از متحدان سنتی اسرائیل محسوب میشوند و در همان بیانیه بر حمایت از امنیت مردم اسرائیل تأکید کردهاند.
بنابراین اقدام تازه را نمیتوان بهسادگی بهعنوان قطع رابطه با اسرائیل توصیف کرد.
پیام سیاسی آنها مشخصتر است:
حمایت از امنیت اسرائیل دیگر به معنای پذیرش بدون هزینه سیاست شهرکسازی دولت اسرائیل نخواهد بود.
دولتهای کانادا، بریتانیا و فرانسه عملاً میان حمایت از موجودیت و امنیت اسرائیل از یک سو و مخالفت با سیاستهای دولت اسرائیل در سرزمینهای اشغالی از سوی دیگر تفکیک آشکاری ایجاد کردهاند.
واکنش بسیار تند به اعمال فشار جدید بینالمللی بر تصمیمات اسرائیل
رویترز گزارش داده است که اسرائیل پس از اعلام اقدامات کانادا، بریتانیا و فرانسه تصمیم گرفته کنسولگری بریتانیا در اورشلیم شرقی را تعطیل کند و ورود شماری از چهرههای سیاسی بریتانیایی را نیز ممنوع سازد.
مقامهای اسرائیلی این اقدامات کشورهای غربی را بهشدت محکوم کردهاند.
با این حال، فشار بینالمللی بر دولت «بنیامین نتانیاهو» در موضوع کرانه باختری در حال افزایش است.
تحقیق تازه رویترز که همین روز سهشنبه منتشر شده، نشان میدهد گسترش شهرکها تنها از طریق ساختوساز رسمی صورت نمیگیرد و شبکهای از شرکتها، فعالان شهرکنشین و حمایتهای دولتی در ایجاد نقاط استقرار جدید و گسترش کنترل بر زمینهای کرانه باختری نقش دارند.
بر اساس این تحقیق، در برخی مناطق ایجاد نقاط استقرار جدید، فعالیتهای کشاورزی و دامداری و توسعه زیرساختها به جابهجایی صدها فلسطینی منجر شده است.
در چنین شرایطی، تصمیم کانادا اهمیت نمادین و عملی قابل توجهی دارد.
برای سالها بخش مهمی از واکنش غرب به شهرکسازی اسرائیل به صدور بیانیه، ابراز نگرانی و درخواست توقف ساختوساز محدود میشد.
اکنون اتاوا، لندن و پاریس برای نخستین بار در این سطح اعلام میکنند که میخواهند میان اقتصاد اسرائیل و اقتصاد شهرک های ساختهشده در سرزمینهای اشغالی خط عملی و قابل اجرا بکشند.
کالاهایی که از این شهرکها وارد میشوند ممکن است دیگر امکان ورود به بازار کانادا را نداشته باشند و اشخاص یا شرکتهایی که در گسترش آنها نقش دارند نیز ممکن است با اقدامات هدفمند مواجه شوند.
جزئیات اجرایی، دامنه دقیق کالاها و زمان آغاز کامل ممنوعیت هنوز باید از سوی دولتها اعلام شود. رویترز نیز گزارش داده است که جزئیات و زمانبندی اجرای برخی از این محدودیتها هنوز در دست تدوین است.
جهتگیری مبهم نیست؛ عزم جدی غرب برای تحریم شهرک های اسرائیلی
کانادا رسماً میگوید شهرک های اسرائیلی غیرقانونیاند.
کانادا رسماً میگوید گسترش آنها راهحل دوکشوری را تهدید میکند.
و اکنون کانادا اعلام کرده است که آماده است برای مقابله با این سیاست، از ابزار اقتصادی و تجاری نیز استفاده کند.
برای دولت نتانیاهو، شاید مهمترین بخش اتفاق امروز همین باشد:
فشار دیگر فقط از سوی کشورهای عربی یا منتقدان سنتی اسرائیل نمیآید؛ برخی از نزدیکترین شرکای غربی اسرائیل نیز در حال تبدیل انتقاد سیاسی خود به اقدام اقتصادی هستند.
یک سال پس از بهرسمیتشناختن کشور فلسطین، کانادا، بریتانیا و فرانسه اکنون میگویند زمان آن رسیده است که برای جلوگیری از نابودی عملی راهحل دوکشوری، هزینه ادامه شهرکسازی افزایش پیدا کند.
و این شاید آغاز مرحلهای تازه در روابط غرب با دولت اسرائیل باشد؛ مرحلهای که در آن محکومیت بهتنهایی کافی تلقی نمیشود.
