در پی انتشار تصاویر انباشت زباله و نخاله‌های ساختمانی در اطراف طاق کسری، وزارت گردشگری و آثار عراق دستور پاک‌سازی گسترده این محوطه تاریخی را صادر کرد و عملیات جمع‌آوری پسماندها از ۱۰ نوامبر آغاز شد. اقدامی که بار دیگر توجه‌ها را به وضعیت حفاظتی بنایی جلب کرده است که با وجود وعده‌های متعدد برای مرمت، همچنان با آسیب‌های سازه‌ای و مشکلات نگهداری روبه‌روست.
پاک‌سازی طاق کسری پس از انتشار تصاویر وضعیت محوطه
رسانه عراقی «أمیدیا» هشتم نوامبر تصاویری از انباشت زباله‌های پلاستیکی، پسماندها و نخاله‌های ساختمانی در زمین‌های اطراف طاق کسری منتشر کرد. این تصاویر را «ندا سلطان»، فعال عراقی، در منطقه مدائن در جنوب شرقی بغداد ثبت و منتشر کرده بود.
در واکنش به انتشار این تصاویر، وزارت گردشگری و آثار عراق روز بعد دستور پاک‌سازی گسترده محوطه تاریخی تیسفون را صادر کرد. أمیدیا نیز دهم نوامبر از آغاز عملیات جمع‌آوری زباله‌ها خبر داد. با این حال، این اقدام در شرایطی انجام می‌شود که مشکلات نگهداری از محوطه طاق کسری دست‌کم چند سال است ادامه دارد. همچنین پاک‌سازی آن پیش‌تر نیز در دستور کار مسئولان عراقی قرار گرفته بود.
سابقه طولانی مشکلات حفاظتی و توقف مرمت
روزنامه دولتی «الصباح» عراق در گزارشی میدانی در اکتبر ۲۰۲۴ از تبدیل باغ‌های اطراف طاق کسری به محل انباشت زباله، خار و خاشاک خبر داده است. همچنین نوشته بود که پروژه مرمت این اثر عملاً متوقف مانده است.
«علی عبید شلغم»، رئیس وقت سازمان آثار و میراث عراق، در گفت‌وگو با این روزنامه گفته بود مسئولیت پروژه مرمت از سال ۲۰۲۱ به دانشگاه پنسیلوانیا واگذار شده است. اما اقدامات انجام‌شده عمدتاً به نصب تکیه‌گاه‌های فلزی محدود بوده است.
او همچنین از دستور خود به اداره آثار مدائن برای همکاری با شهرداری در جمع‌آوری زباله‌ها و نخاله‌ها و پاک‌سازی طاق کسری خبر داده بود.
پیش از آن، در می ۲۰۲۴، «احمد بدرانی»، وزیر وقت فرهنگ عراق، پس از بازدید از طاق کسری خواستار تامین بودجه، ارزیابی فنی آسیب‌های بنا و جلوگیری از تکرار اشتباهات مرمتی گذشته شده بود.
بررسی طرح‌های جدید با مشارکت کارشناسان خارجی
تلاش‌ها برای یافتن راهکارهای فنی حفاظت از طاق کسری در سال ۲۰۲۶ نیز ادامه یافت. خبرگزاری «شفق‌نیوز» عراق در ماه می این سال به نقل از «علی باسم»، مدیر آثار و میراث بغداد، گزارش داد که گروهی از متخصصان عراقی برای بررسی طرح پیشنهادی کارشناسان ایتالیایی از این بنای تاریخی بازدید کرده‌اند.
هدف از این بازدید، بررسی راهکارهای ترمیم ترک‌های سازه‌ای و حفاظت از بنا مطابق با استانداردهای بین‌المللی اعلام شد.
در همین مسیر، شبکه تلویزیونی «دجله» عراق در جولای ۲۰۲۶ از مذاکرات تهران و بغداد برای حفاظت و مرمت طاق کسری خبر داد. این شبکه به نقل از رضا صالحی امیری، وزیر میراث فرهنگی ایران، اعلام کرد که دو کشور درباره همکاری در این زمینه گفت‌وگو کرده‌اند. شرکت‌های ایرانی نیز پیش‌تر آمادگی خود را برای مشارکت در عملیات مرمت اعلام کرده بودند.
با وجود این اقدامات و مذاکرات، هنوز گزارشی از آغاز یک پروژه جامع و عملیاتی برای مرمت کامل طاق کسری منتشر نشده است. در نتیجه، پاک‌سازی اخیر محوطه را باید اقدامی در زمینه سامان‌دهی و نگهداری محیط پیرامونی بنا دانست. موضوعی که به‌تنهایی پاسخگوی نیازهای حفاظتی سازه‌ای آن نیست.
طاق کسری، یادگار معماری دوره ساسانی، پس از نزدیک به پانزده قرن همچنان با خطر فرسایش، ترک‌های سازه‌ای و چالش‌های نگهداری مواجه است و حفاظت بلندمدت از آن به اجرای برنامه‌ای فراتر از پاک‌سازی‌های مقطعی نیاز دارد.
منبع: یورونیوز
