عربستان سعودی پس از تجربه اختلال گسترده در تولید و صادرات نفت در جریان جنگ ایران، به‌دنبال تغییر راهبرد انرژی خود است. شرکت آرامکو قصد دارد با مشارکت کشورهای دیگر، ظرفیت ذخیره‌سازی نفت در خارج از مرزهای عربستان را افزایش دهد و مسیرهای جایگزینی برای انتقال نفت به بازارهای جهانی پیدا کند؛ اقدامی که هدف آن کاهش آسیب‌پذیری صادرات این کشور در برابر بحران‌های منطقه‌ای است.
ذخیره‌سازی نفت در کشورهای دیگر گسترش می‌یابد
«امین ناصر»، مدیرعامل آرامکو، پنج‌شنبه ۲۲ اکتبر (۳۰ مهر ۱۴۰۵) در گفت‌وگو با شبکه العربیه بیزینس اعلام کرد این شرکت در حال بررسی همکاری با کشورهای دیگر برای توسعه ذخایر راهبردی نفت است. او همچنین از بررسی گزینه‌های جایگزین برای صادرات خبر داد، اما جزئیاتی درباره کشورهای طرف مذاکره یا طرح‌های احتمالی ارائه نکرد.
آرامکو پیش‌تر نیز بخشی از نفت خود را در خارج از عربستان نگهداری می‌کرد. این شرکت بر اساس توافقی که در سال ۲۰۲۵ با نهاد دولتی امنیت انرژی ژاپن تمدید شد، امکان ذخیره‌سازی حدود ۸.۲ میلیون بشکه نفت در مخازن اوکیناوا را دارد. این همکاری برای دو طرف سودمند است: آرامکو به بازارهای آسیایی نزدیک‌تر می‌شود و ژاپن نیز در شرایط اضطراری از حق دسترسی ترجیحی به نفت ذخیره‌شده برخوردار خواهد بود.
ناصر پیش‌تر از بررسی افزایش دو تا سه‌برابری ظرفیت ذخیره‌سازی خارجی آرامکو خبر داده بود. با این حال، هنوز مشخص نیست این هدف از طریق چه توافق‌هایی و در چه کشورهایی دنبال خواهد شد.
افت تولید؛ پیامد جنگ برای بزرگ‌ترین صادرکننده نفت جهان
اختلال‌های ناشی از جنگ ایران، آسیب‌پذیری صنعت نفت عربستان را آشکار کرد. طبق آمار آژانس بین‌المللی انرژی، تولید نفت این کشور که پیش از جنگ بیش از ۱۰ میلیون بشکه در روز بود، در بیشتر شش ماه نخست درگیری‌ها به کمتر از هفت میلیون بشکه رسید.
تولید عربستان در سپتامبر ۲۰۲۶ (شهریور و مهر ۱۴۰۵) به حدود هشت میلیون بشکه در روز افزایش یافت، اما همچنان دست‌کم دو میلیون بشکه کمتر از سطح پیش از جنگ بود.
این افت نشان داد که برخورداری از ظرفیت بالای تولید، به‌تنهایی برای حفظ عرضه در بازارهای جهانی کافی نیست و اختلال در زیرساخت‌ها و مسیرهای انتقال می‌تواند توان صادراتی یک کشور را محدود کند.
تلاش عربستان برای کاهش وابستگی صادرات نفت به هرمز
آرامکو علاوه بر گسترش ذخایر خارجی، به‌دنبال مسیرهایی است که وابستگی صادرات نفت عربستان را به تنگه هرمز، باب‌المندب و کانال سوئز کاهش دهد.
خط لوله شرق به غرب عربستان که نفت را از مناطق تولیدی شرق کشور به پایانه‌های دریای سرخ منتقل می‌کند، یکی از زیرساخت‌های مهم این راهبرد است. این خط لوله امکان انتقال بخشی از نفت را بدون عبور از تنگه هرمز فراهم می‌کند، اما استفاده از مسیر دریای سرخ نیز لزوماً وابستگی به دیگر گذرگاه‌های دریایی را از بین نمی‌برد؛ زیرا برخی محموله‌ها برای رسیدن به مقصد همچنان باید از باب‌المندب یا کانال سوئز عبور کنند.
ناصر درباره مسیرهای جدیدی که آرامکو در دست بررسی دارد، اطلاعات بیشتری منتشر نکرده است. بنابراین هنوز مشخص نیست این برنامه به ایجاد زیرساخت‌های تازه یا توسعه مسیرهای موجود منجر خواهد شد.
افزایش سرعت تعمیر تأسیسات آسیب‌دیده
آرامکو هم‌زمان با بررسی راه‌های کاهش خطرهای صادراتی، بر افزایش توان خود برای مقابله با حوادث و بازسازی تأسیسات تمرکز کرده است.
به گفته ناصر، سرعت واکنش این شرکت به حوادث اکنون بیش از شش برابر سریع‌تر از میانگین صنعت است. استفاده از پهپاد برای ارزیابی خسارت‌ها و تأمین بیش از ۹۰ درصد مواد موردنیاز تعمیرات از منابع داخلی یا انبارهای موجود در عربستان، از جمله اقداماتی است که به افزایش سرعت بازسازی کمک می‌کند.
تقاضای نفت پس از جنگ ممکن است افزایش یابد
آرامکو در حالی برای بحران‌های آینده آماده می‌شود که انتظار دارد پایان جنگ نیز به افزایش تقاضا برای نفت منجر شود. ناصر در سخنرانی ۵ اکتبر (۱۳ مهر ۱۴۰۵) در لندن اعلام کرده بود که از آغاز جنگ، نزدیک به سه میلیارد بشکه از عرضه نفت جهان از دست رفته و بیش از یک میلیارد بشکه از ذخایر موجود برای جبران کمبود عرضه مصرف شده است.
او همچنین هشدار داده بود که بازسازی ذخایر مصرف‌شده ممکن است تا دو سال طول بکشد. ناصر در گفت‌وگوی تازه خود نیز از افزایش روزانه سه میلیون بشکه‌ای تقاضا سخن گفته است.
بازسازی ذخایر نفتی می‌تواند علاوه بر مصرف معمول، تقاضای بیشتری در بازار ایجاد کند؛ به همین دلیل، پایان جنگ الزاماً به معنای بازگشت سریع بازار نفت به شرایط پیش از درگیری‌ها نیست.
برنامه جدید آرامکو در واقع دو هدف را دنبال می‌کند: افزایش اطمینان از دسترسی به نفت در بازارهای هدف و کاهش وابستگی به مسیرهایی که در زمان بحران ممکن است مسدود یا مختل شوند. تجربه جنگ ایران نشان داده است که برای عربستان، حفظ توان تولید تنها بخشی از مسئله است و تضمین امکان انتقال و تحویل نفت نیز اهمیتی تعیین‌کننده دارد.
منبع: زومان
