احزاب نماینده‌ی شهروندان فلسطینی اسرائیل برای نخستین بار به‌طور یکپارچه بر تلاش برای تغییر دولت تأکید کرده‌اند؛ اقدامی که می‌تواند معادلات انتخابات پیش رو را تغییر دهد. با وجود احتمال کسب اکثریت پارلمانی مخالفان «بنیامین نتانیاهو»، اختلاف بر سر همکاری با احزاب عرب و افزایش مخالفت جامعه‌ی یهودی با مشارکت سیاسی فلسطینی‌ها، همچنان مانع اصلی شکل‌گیری یک ائتلاف مشترک است.
اکثریت مخالفان بدون احزاب عرب کامل نمی‌شود
«یوسف جبارین»، رهبر فهرست مشترک متشکل از نامزدهای سه حزب عرب‌اسرائیلی، در ویدئوی انتخاباتی منتشرشده در ۱۰ اکتبر اعلام کرد که این جریان برای کنار زدن دولت فعلی از همه‌ی ابزارهای در اختیار خود استفاده خواهد کرد و از مخالفان نتانیاهو حمایت می‌کند. او گفت: «این جریان از همه‌ی ابزارهای در اختیارش برای جایگزین کردن دولت استفاده خواهد کرد و نقش پشتوانه‌ی امن مخالفان را بر عهده می‌گیرد.»
بر اساس میانگین نظرسنجی‌های ردیاب انتخاباتی اکونومیست، مخالفان نتانیاهو، شامل احزاب یهودی و عرب، در مجموع می‌توانند ۶۴ کرسی از ۱۲۰ کرسی «کنست»، پارلمان اسرائیل، را به دست آورند. با این حال، دستیابی به چنین اکثریتی لزوماً به معنای امکان تشکیل دولت نیست؛ چون بخش عمده‌ی احزاب یهودی مخالف همچنان درباره‌ی همکاری با احزاب عرب موضع روشنی ندارند.
«احمد طیبی»، رهبر جنبش عربی «تغییر» و یکی از چهره‌های فهرست مشترک، انتخابات پیش رو را برای هر دو جامعه‌ی یهودی و عرب سرنوشت‌ساز می‌داند. او گفت: «انتخاباتی حیاتی برای یهودیان و عرب‌هاست. میزان نژادپرستی و تحریک‌آفرینی دولت فاشیستی حاکم بیش از حد شده و تقریباً هر کاری برای بیرون کردن آن‌ها انجام می‌دهیم.»
تغییر اولویت رأی‌دهندگان عرب؛ از جنگ غزه تا امنیت داخلی
احزاب عرب در انتخابات پیش رو علاوه بر تغییر دولت، بر مسئله‌ای تمرکز دارند که به یکی از نگرانی‌های اصلی رأی‌دهندگانشان تبدیل شده است: افزایش خشونت و جرائم در شهرها و جوامع عرب‌نشین.
«یوسف مقلده»، مدیر مؤسسه‌ی پژوهشی «استات‌نت»، با اشاره به یافته‌های نظرسنجی‌های این مؤسسه گفت: «در نظرسنجی‌های ما، اکثریت قاطع رأی‌دهندگان عرب، جایگزین کردن دولت و مقابله با موج جرم‌وجنایت در جوامع خود را بالاتر از همه‌ی موضوعات دیگر ـ از جمله جنگ غزه و حل مناقشه‌ی اسرائیل و فلسطین ـ قرار می‌دهند.»
شمار قتل‌های مرتبط با جرائم در جوامع عرب طی چهار سال فعالیت دولت کنونی دو برابر شده است. بسیاری از شهروندان عرب، «ایتامار بن‌گویر»، وزیر راست افراطی امنیت ملی اسرائیل، را مسئول وخامت وضعیت می‌دانند و او را متهم می‌کنند که منابع پلیس را از شهرهای عرب‌نشین منحرف کرده است.
در همین راستا، حزب «رعام» یک سیاست‌مدار برجسته‌ی یهودی و فرمانده پیشین پلیس، «یوآو سگالوویچ»، را در فهرست انتخاباتی خود قرار داده است. رهبران این حزب امیدوارند حضور او هم به اعتبار برنامه‌های مقابله با جرم‌وجنایت کمک کند و هم رأی‌دهندگان غیرعرب بیشتری را به حمایت از رعام ترغیب کند.
با این حال، فهرست مشترک معتقد است که رویکرد رعام برای همکاری سیاسی با احزاب یهودی، بدون تعیین شروط سیاسی روشن، کافی نیست. یکی از اعضای ستاد انتخاباتی این فهرست گفت: «برخلاف رعام، ما شروطی مانند آغاز یک روند دیپلماتیک در آینده با فلسطینی‌ها داریم.» او در عین حال پذیرفت که «یک تعهد مبهم کافی خواهد بود.»
تجربه‌ی رعام، الگویی برای ورود احزاب عرب به دولت
حاشیه‌نشینی احزاب عرب در سیاست اسرائیل سابقه‌ای طولانی دارد. نمایندگان سیاسی شهروندان فلسطینی اسرائیل، که نزدیک به ۲۰ درصد واجدان شرایط رأی دادن را تشکیل می‌دهند، برای دهه‌ها از مذاکرات ائتلافی پس از انتخابات کنار گذاشته شده‌اند.
با این حال، این احزاب از دهه‌ی ۱۹۸۰ از نامزدهای نخست‌وزیری حمایت کرده‌اند. در سال ۱۹۹۲ نیز همراه با احزاب میانه‌چپ، بلوکی عملی تشکیل دادند تا مانع از تشکیل ائتلاف به رهبری حزب راست‌گرای «لیکود» شوند.
نقطه عطف بعدی در سال ۲۰۲۱ رقم خورد؛ زمانی که حزب رعام، تشکلی کوچک، محافظه‌کار و اسلام‌گرا، از فهرست مشترک جدا شد و اعلام کرد حاضر است به هر دولتی بپیوندد که امکان تأثیرگذاری بر سیاست‌ها به نفع رأی‌دهندگان عرب را فراهم کند.
رعام در انتخابات همان سال به‌تنهایی از حدنصاب انتخاباتی ۳٫۲۵ درصد عبور کرد و وارد کنست شد. «منصور عباس»، رهبر حزب، برای پیوستن به دولت با نتانیاهو مذاکره کرد، اما مخالفت متحدان راست افراطی نخست‌وزیر مانع تحقق این توافق شد.
چند هفته بعد، رعام با حمایت از دولت کوتاه‌مدت به رهبری «نفتالی بنت»، به نخستین حزب مستقل عرب تبدیل شد که به ائتلاف حاکم پیوست. این حزب در انتخابات سال بعد نیز نتیجه‌ی بهتری به دست آورد.
فهرست مشترک که در سال ۲۰۲۱ به دلیل آمادگی منصور عباس برای بررسی پیوستن به ائتلاف از رعام جدا شده بود، اکنون به مسیری نزدیک شده که آن زمان مورد انتقاد قرار می‌داد. این تغییر نشان می‌دهد که بخشی از احزاب عرب، مشارکت در روند تشکیل دولت را راهی برای اثرگذاری مستقیم‌تر بر سیاست‌های عمومی می‌دانند.
مخالفت احزاب یهودی و پیامدهای جنگ غزه
با وجود تمایل بخش بزرگی از رأی‌دهندگان عرب به مشارکت در دولت، پذیرش این همکاری در میان احزاب یهودی مخالف نتانیاهو همچنان محدود است.
بر اساس یافته‌های مرکز «موشه دایان» در دانشگاه تل‌آویو، ۷۷ درصد فلسطینی‌های اسرائیل معتقدند یک حزب عرب باید به دولت کشور بپیوندد. با این حال، از میان چهار حزب اصلی مخالف دولت، تنها حزب چپ‌گرای دموکرات‌ها آشکارا از ائتلاف با احزاب عرب حمایت می‌کند. حزب ملی‌گرای «یسرائیل بیتنو» نیز قاطعانه با چنین همکاری‌ای مخالف است.
«گادی آیزنکوت»، یکی از اصلی‌ترین رقبای نتانیاهو، و نفتالی بنت، نخست‌وزیر پیشین، رهبری دو حزب بزرگ میانه‌راست را بر عهده دارند؛ اما موضع آن‌ها درباره‌ی همکاری با احزاب عرب روشن نیست.
ستاد انتخاباتی نتانیاهو از این ابهام بهره می‌برد و آیزنکوت و بنت را متهم می‌کند که قصد دارند با مشارکت عرب‌های اسرائیل دولت تشکیل دهند. تردید این دو سیاست‌مدار بازتاب نگرانی از هزینه‌های انتخاباتی چنین همکاری‌ای در میان رأی‌دهندگان یهودی است.
پس از حملات ۷ اکتبر و آغاز جنگ غزه، نگرش یهودیان اسرائیلی نسبت به فلسطینی‌ها سخت‌گیرانه‌تر شده است. بر اساس یک نظرسنجی، اکثریت اسرائیلی‌ها حتی از ممنوعیت حضور احزاب عرب در رقابت‌های انتخاباتی حمایت می‌کنند. کمیسیون انتخابات کنست نیز برای رد صلاحیت احزاب عرب تلاش کرده، اما دیوان عالی اسرائیل مانع اجرای این اقدامات شده است.
حمایت از دولت بدون حضور در ائتلاف
حتی اگر احزاب عرب نتوانند به‌طور رسمی وارد دولت شوند، همچنان ممکن است در شکل‌گیری یک دولت جدید نقش تعیین‌کننده داشته باشند. یکی از گزینه‌ها، توافق برای حمایت از دولت اقلیت به رهبری آیزنکوت و تأمین آرای لازم برای کسب رأی اعتماد، بدون پیوستن رسمی به ائتلاف است.
احمد طیبی درباره‌ی امکان همکاری با احزاب یهودی مخالف نتانیاهو گفت: «کارهای زیادی وجود دارد که می‌توانیم بدون پیوستن به دولت با یکدیگر انجام دهیم.»
با این حال، او تأکید کرد که تاکنون هیچ مذاکره‌ای با آیزنکوت یا حزب او انجام نشده است.
بنابراین، هرچند احزاب عرب برای نخستین بار با هدف مشترک کنار زدن دولت نتانیاهو وارد رقابت می‌شوند، تحقق این هدف به میزان آمادگی مخالفان یهودی برای همکاری با آن‌ها بستگی دارد. حتی در صورت کسب اکثریت کرسی‌ها، اختلاف بر سر جایگاه احزاب عرب در ساختار قدرت می‌تواند مسیر تشکیل دولت بعدی اسرائیل را پیچیده کند.
منبع: زومان
