نقش روزافزون هوش مصنوعی و ابزارهای عاطفی آن در بهبود یا چالشهای سلامت روان نوجوانان و جوانان آمریکایی، با سرعتی قابل توجه در حال افزایش است. نتایج یک پژوهش تازه نشان میدهد که نزدیک به یکپنجم افراد ۱۲ تا ۲۱ ساله در آمریکا دستکم یکبار برای مقابله با احساساتی مانند غم، استرس، اضطراب یا خشم از ابزارهای هوش مصنوعی کمک گرفتهاند.
این مطالعه که توسط مؤسسه پژوهشی «رند» (RAND) انجام شده، از رشد بیش از ۴۰ درصدی پدیده مشاوره عاطفی نوجوانان با هوش مصنوعی نسبت به سال گذشته خبر میدهد؛ موضوعی که توجه کارشناسان حوزه سلامت روان را به خود جلب کرده است.
هوش مصنوعی تا چه حد میتواند جایگزین مشاوران واقعی شود؟
نتایج یک پژوهش جدید نشان میدهد که حدود ۲۰ درصد از نوجوانان و جوانان ۱۲ تا ۲۱ ساله در آمریکا، برای دریافت مشاوره یا کمک در زمینه سلامت روان از چتباتهای هوش مصنوعی مانند «سیجیپیتی»، «جمینای» و «کاراکتر دات ایآی» استفاده کردهاند. این آمار که معادل تقریباً ۸.۲ میلیون نفر در سراسر ایالات متحده تخمین زده میشود، پدیده نگرانکنندهای را آشکار میکند: میزان استفاده از این ابزارها تقریباً با نرخ مراجعه به متخصصان سلامت روان بربرای میکند.
بررسیهای این پژوهش نشان میدهد تمایل به دریافت مشاوره اختصاصی با ابزارهای هوش مصنوعی، اکنون شانه به شانه خدمات رواندرمانی حرفهای و انسانی پیش میرود. این یافتهها نشاندهنده یک تغییر بزرگ در نحوه دسترسی نسل جدید به منابع حمایتی سلامت روان است.
نگرانی اصلی پژوهشگران چیست؟
مطالعهای جدید در مؤسسه رند نشان میدهد که ورود پنهانی هوش مصنوعی به حوزههای حساس و مرتبط با سلامت روان، با سرعت چشمگیری در حال افزایش است. «رایان مکبین»، نویسنده اصلی این پژوهش، میگوید موضوع نگرانکنندهتر این است که بسیاری از جوانان این کار را در سکوت و بدون اطلاع نزدیکان خود انجام میدهند.
بر اساس این پژوهش، حدود دوسوم کاربران (۶۳ درصد) به هیچکس، حتی والدین یا دوستان مورد اعتماد خود، درباره استفاده از این ابزارها برای دریافت مشاوره روانی چیزی نگفتهاند.
نکته قابل توجه این است که بیش از ۹۰ درصد کاربران، مشاورههای دریافتی را مفید ارزیابی کردهاند. با این حال، پژوهشگران هشدار میدهند که این احساس رضایت، لزوماً به معنای باکیفیت بودن توصیهها نیست. به گفته آنها، برخی چتباتها پاسخهایی همدلانه و تأییدکننده میدهند که حس خوبی در کاربر ایجاد میکند، حتی اگر آن راهکار از نظر تخصصی بهترین گزینه نباشد.
الگوی استفاده از هوش مصنوعی در سلامت روان؛ چه کسانی پیشتاز هستند؟
پژوهشی که به تازهگی در نشریه علمی «جاما پدیاتریکس» (JAMA Pediatrics) منتشر شده، ابعاد تازهای از نفوذ هوش مصنوعی در زندگی نوجوانان و جوانان را آشکار کرده است. این تحقیق با نظرسنجی از ۱۰۰۹ فرد ۱۲ تا ۲۱ ساله در آمریکا نشان میدهد که چتباتها به محرم اسرار جدید جوانان تبدیل شدهاند.
رایان مکبین، پژوهشگر ارشد مؤسسه رند، میگوید سرعت این تغییر بسیار بالا است، اما خطر اصلی در پنهانکاری کاربران نهفته است. حدود ۶۳ درصد از کاربران، استفاده خود از این فناوری را از خانواده پنهان میکنند. این پدیده در میان دختران، رده سنی ۱۸ تا ۲۱ سال و افرادی که در ۶ ماه گذشته سابقه گفتگو با پزشک درباره سلامت روان خود را داشتهاند، شایعتر است.
جذابیت این ابزارها به حدی است که بیش از ۹ کاربر از هر ۱۰ نفر، آنها را مفید توصیف کردهاند. با این حال، پژوهشگران هشدار میدهند که این رضایت بالا لزوماً به معنای درستی توصیهها نیست؛ زیرا چتباتها با رفتارهای تأییدکننده و لحن همدلانه خود، حس رضایت کاذب ایجاد میکنند، بدون آنکه راهکار ارائهشده از نظر بالینی بهترین گزینه باشد. به همین دلیل، «جاناتان کانتور»، نویسنده همکار این پژوهش، از والدین و متخصصان میخواهد که منفعل نمانند و درباره نحوه کارکرد و محدودیتهای این ابزارها به طور جدی با جوانان گفتگو کنند.
آیا هوش مصنوعی میتواند جای مشاوران سلامت روان را بگیرد؟
بر اساس یافتههای این پژوهش، چتباتهای هوش مصنوعی به بخشی از زندگی روزمره بسیاری از جوانان تبدیل شدهاند و نقش آنها در ارائه حمایت عاطفی در حال گسترش است. با این حال پژوهشگران تأکید میکنند که فرآیند مشاوره گرفتن با چتباتهای هوش مصنوعی هرگز نباید جایگزین متخصصان حوزه سلامت روان شود و کاربران باید از مزایا و محدودیتهای آنها آگاه باشند.
منبع: موسسهرند
