الفبای محیط زیست: اکوسیستم یا نظام زیست بومی چیست؟

هر اکوسیستم محیطی است که از بخش‌های غیر زنده مانند فضا، عناصر فیزیکی و شیمیایی مثل نمک، گوگرد، ازت، اکسیژن وغیره و بخش های زنده مانند گیاهان، جانوران، میکروب ها و مانند آن‌ها تشکیل شده است. همه این عوامل زنده و غیر زنده بر یکدیگر تأثیر دارند و انرژی و مواد غذایی به اشکال مختلف در بین آن ها در گردش است.

تصور کنید که در نقطه ای بر سطح زمین ایستاده اید. هر آنچه که می بینید، بیابان، پستی و بلندهایی در دور دست، آسمان صاف یا ابری، کوهی مقابلتان، رودخانه ای که از کنارتان عبور می کند، دریا یا دریاچه، یک مرتع بزرگ، یک جنگل، درخت ها، حشراتی که پرواز می‌کنند، سگی که با فرزندانش از کنارتان می­‌گذرد. در زیر پاهایتان؛ مورچه ای راه می‌رود، سوسماری تند می‌لغزد، سوسک هایی که در رفت و آمدند. بوته های گوناگون، گیاهان خودرو. بالای سرتان؛ پرنده‌ای که پرواز می‌کند، عقابی که در دور دست سوار بر بال باد است. کلاغی که روی درختی نشسته و صد البته خیلی چیزها که نمی‌بینید؛ مثل گرده های گل که با باد این سو و آن سو می‌روند، میکروب‌ها و قارچ هایی که در دل خاک یا بر روی باقیمانده غذایی که روی زمین افتاده است، مشغول فعالیتند. فیتو پلانکتون ها موجود در عمق اقیانوس ها، هر یک از این ها با کلیه عناصر اطرافش مجموعه‌ای را می‌سازد که آن را اکوسیستم یا نظام زیست بومی می‌نامند.

اکوسیستم چیست؟

“اکو” کلمه ای لاتین به معنای لانه، آشیانه یا زیستگاه است. بنابراین اکوسیستم مجموعه‌ای از موجودات است که با هم و با فضای اطرافشان، در ارتباط هستند. کوه با مجموعه سنگ ها، چشمه ها، گیاهان، حیوانات و موجودات ذره بینی تحت حمایت خود؛ جنگل با تمام درختان، حیوانات، خزه ها، موجودات ریز و درشت داخل خود؛ دریاچه با آب، جلبک ها، حشرات، گیاهان و حیواناتی که اطرافش زندگی می‌کنند. پرندگانی که بر روی آن پرواز یا شکار می‌کنند، هر کدام یک اکو سیستم هستند. زندگی و حیات همه آن‌ها به یکدیگر، هوا، نور، آب و مواد شیمیایی موجود در اطرافشان بستگی دارد. با این تعریف، شهر نیز یک اکوسیستم است که در آن همه عوامل فوق یافت می‌شود.

نقطه پیوند بین اجزای اکوسیستم یا زیست بوم چیست؟

در این میان چیزی که موجودات را به هم پیوند می‌دهد، همانا «غذا» است. این تبادل مواد، بین عوامل مختلف را چرخه مواد یا چرخه غذایی نام گذاشته‌اند. در یک اکوسیستم همه موجودات با هم زندگی می‌کنند. و غذا و مواد مورد نیاز هر یک به دیگری وابسته است. گیاهان با نور آفتاب و آب و موادی که از خاک می‌گیرند رشد می‌کنند. بعضی جانوران گیاهان را می‌خورند. برخی ریزه مانده گیاهان را از روی زمین جمع می‌کنند و می‌خورند. بعضی شکارچی هستند و حیوانات دیگر را می‌خورند. برخی هم خرده غذاهای مانده شکارچیان را می خورند. حتی برخی از فضولات سایر جانوران تغذیه می کنند. و بنابراین هیچ چیز در طبیعت بلا استفاده باقی نمی‌ماند.

منبع  انرژی نیرو بخشی که در غذای تمامی موجودات از میکروارگانیزم ها، حشرات و گیاهان گرفته تا حیوانات و انسان ها وجود دارد، ستاره ارزشمند کهکشان ما «خورشید» است. نور خورشید همان انرژیست که در ورود به زمین توسط موجودات مختلف به اشکال گوناگون تبدیل به انرژی می‌شود و نیاز تمامی موجودات را برای ادامه حیات تامین می‌نماید.

طبقه بندی اکوسیستم

اكوسيستم خشكي: كه در بسياري از موارد به آن بيومز نيز گفته مي‌شود. اين نوع از اكوسيستم خود داراي شاخه هاي مختلفي است، مانند اكوسيستم توندرا، اکوسیستم جنگل، اكوسيستم مرتع، اكوسيستم كوير، بيابان و….

اكوسيستم دريايي: اين نوع از اكوسيستم نیز داراي شاخه هاي فرعي متعدد است. از جمله اين شاخه ها مي‌توان از اكوسيستم آب هاي شيرين، اكوسيستم درياها، درياچه ها، مرداب ها، باتلاق ها و … نام برد.

همچنین اكوسيستم ها بر حسب گستردگی سطحشان قابل طبقه بندي مي‌باشند:

اكوسيستم هاي بزرگ مانند اقيانوس ها، جنگل ها، كويرها و اكوسيستم هاي كوچك مانند قسمتي از يك كوير يا جنگل و يا حتی يك استخر، يك مزرعه و يا يك گلخانه.

اكوسيستم ها می‌توانند بر مبنای روند تبادل انرژی به باز یا بسته طبقه بندي شوند، یا اینکه اکوسيستم ها از نظر وضعيتي كه دارند ممكن است برهم خورده يا برهم نخورده باشند. به آن بخش از سيستم طبيعي كه بشر با استفاده از وسايل يا فن آوري در آن تصرف كرده و شكل آن را تغيير داده، اكو سيستم هاي برهم خورده گفته مي شود. حتي اقداماتي مانند لگدمال كردن بر اثر رفت و آمد، ريختن زباله و مانند آن‌ها نيز سبب به وجود آمدن اين گونه از اكوسيستم ها می‌شود.

• عضویت در کانال تلگرام رسانه هدهد کانادا
• اخبار روز کانادا  و اخبار مهاجرت کانادا را در رسانه هدهد دنبال کنید
• هم اکنون شما هم عضو هفته نامه رسانه هدهد کانادا شوید