دستورالعمل جهانی توسعه پایدار: فقر و محیط زیست

72
محیط زیست



زینب یوسف زاده – بعد از شناسایی رابطه فقر و توسعه اقتصادی، لازم است رابطه فقر و محیط زیست نیز روشن گردد. فقر با تخریب محیط زیست چرخه ­های معیوب تودر توی فراوانی می ­سازد. فقر علاوه بر آنکه فقر را بیشتر می کند، دامنه تخریب محیط زیست را نیز افزایش می ­دهد. از طرف دیگر تخریب محیط زیست که به تخریب بیشتر می­انجامد، خود عامل اصلی فقر بیشتر جوامع فقیر نشین است. این روابط آنچنان چند وجهی است که در این فرصت تنها می توانیم به مهمترین مثالهایی که به نوعی می توانند توضیح دهنده مساله باشند بسنده کنیم:

فقر و جنگل زدایی

همانطور که در مباحث مربوط به اکوسیستم گفتیم، جنگلها با تولید اکسیژن و جذب دی اکسید کربن هوا را قابل تنفس می کنند و همچنین نقش عمده ای در معتدل نمودن دمای هوا، بارندگی، جلوگیری از فرسایش خاک و حفاظت از تنوع زیستی گیاهی و حیوانی دارند. بنابراین جنگل زدایی یکی از مهلک ترین ضرباتی است که می­تواند به محیط زیست وارد شود. برای مردمی که در جوامع فقیرنشین از دسترسی به زمینهای کشاورزی، دانش، امکانات و تجهیزات بهره­ور کشاورزی دور مانده اند، جهت تأمین معاش و ادامه بقا، راهی جز رانده شدن به زمینهای حساس در دامنه  کوه­ها و جنگلها، نمی­ ماند. آنها وابستگی بسیار زیادی به منابع طبیعی پیدا می ­کنند بدون آنکه دانش، بینش و تجهیزات کافی برای استفاده درست و غیر مخرب از منابع را داشته باشند. فشار بر زمین بیش از حد می­شود. درختان جهت تهیه سوخت و ایجاد زمین کشاورزی قطع می­شوند. زمینهای طبیعی بیش از اندازه به عنوان مرتع دام مورد استفاده قرار می ­گیرند. انجام فعالیتهای کشاورزی ناکارآمد منجر به کاهش محصول می­شود. با از بین رفتن جنگل، عدم بازیابی آن و فرسایش خاک، احتمال وقوف بلایایی همچون سیل بیشتر می­شود. و در نتیجه این مردمان روز به روز فقیرتر می ­شوند. جالب است که جنگل زدایی در یک کشور ممکن است به کاهش بارندگی و بی آبی در کشور همسایه منجر شود.

  فقر و آلودگی آب و خاک

در جوامع فقیر، کمبود دانش و امکانات، مردمان را به روشهای ارزانتر ولی مخربتر بهره­برداری از منابع طبیعی می­کشاند. این روشها بازه بزرگی از استفاده بیش از اندازه از کودهای شیمیایی جهت افزایش محصول تا مصرف بیش اندازه منابع آب زیر زمینی، رها کردن مواد آلوده کننده صنعتی در آبها و ماهیگیری بیش از ظرفیت از آبها را شامل می­شود. همه این مشکلات به از دست رفتن بیشتر منابع طبیعی، کاهش استانداردهای زندگی مردم و در نتیجه فقیرتر شدن آنها می­انجامد. قابل توجه است که ورود مواد سمی به اقیانوس از مرزهای آبی یک کشور به مناطق دیگر تسری می­یابد و موجب از بین رفتن گونه ­های آبی در مناطق دیگر می­شود.

افزایش جمعیت و فقر

 کمبود اطلاعات مربوط به کنترل باروری در جوامع فقیر نشین، نرخ زاد و ولد در این جوامع را افزایش می دهد. منابع طبیعی موجود در منطقه ظرفیت لازم، برای پاسخگویی به افزایش جمعیت را ندارد. بنابراین راه برای تخریب محیط زیست هموار می­گردد و همچنین تعداد بیشتری از مردم از دستیابی به استانداردهای حداقلی زندگی باز می مانند. آنها به منابع طبیعی وابستگی بیشتری پیدا می کنند و تمام چرخه ­های بالا را تکرار می­کنند.

در تمامی مثالهای بالا که مشتی از خروار است، چند چیز مشترک وجود دارد. فقر فقط نداشتن منابع مالی و فیزیکی نیست بلکه کمبود دانش نیز فقر محسوب می­شود، چرا که به شکل محرومیت و فقر بروز می­یابد. همچنین تخریب محیط زیست و فقر همواره مانند یک چرخه با سرعت فزاینده همدیگر را تولید  و باز تولید، می کنند. نکته مهم دیگر آن است که  فقر در مرزهای یک منطقه یا یک مملکت نمی ماند و مانند یک هیولای زنده به حرکت در می آید و دورترین مناطق را تحت تاثیر قرار خواهد داد. با کاهش منابع در یک منطقه، مردم آن مجبور به مهاجرت خواهند شد. مهاجرت، تعادل جمعیتی و فرهنگی مناطق دیگر را تحت تاثیر قرار می­دهد. همچنین موجب بهره کشی مدیریت نشده از منابع طبیعی می شود و به جنگ بر سر منابع طبیعی در مرزها می انجامد.  اینها و بیشمار تبعات دیگر آن، دوباره فقر بیشتر را برای عده بیشتری و تخریب بیشتری را برای محیط زیست به ارمغان خواهد آورد. لذا ریشه کنی فقر یک مساله جهانی و مربوط به زندگی تمامی آدمیان روی زمین است که باید در توافق و همکاری تمام کشورهای جهان به انجام برسد.در مقاله بعد به اقدامات جهانی جهت ریشه کنی فقر خواهیم پرداخت.

منابع

http://www.prem-online.org/archive/17/doc/creed08e.pdf

http://borgenproject.org/how-poverty-impacts-the-environment/

http://bcb706.blogspot.ca/2007/03/poverty-influences-environmental.html

https://www.worldvision.org.nz/WorldVision/media/media/Resources/Topic%20Sheets/Topic%20Sheet%20Images/Topic%20Sheets%20Downloads/Topic-sheet-poverty_and_the_environment.pdf